SEBA Class 10 Science Notes Chapter 9 বংশগতি আৰু ক্ৰমবিকাশ Assamese Medium As Per New Syllabus to each chapter is provided in the list so that you can easily browse through different chapters SEBA Class 10 Science Notes Chapter 9 বংশগতি আৰু ক্ৰমবিকাশ and select need one. SEBA Class 10 General Science Important Notes in Assamese Download PDF.
SEBA Class 10 Science Notes Chapter 9 বংশগতি আৰু ক্ৰমবিকাশ
Also, you can read the SEBA book online in these sections Solutions by Expert Teachers as per Central Board of Secondary Education (CBSE) Book guidelines. SEBA Class 10 Science Study Notes in Assamese are part of All Subject Solutions. Here we have given SEBA Class 10 Science Study Material Assamese Medium for All Chapters, You can practice these here.
বংশগতি আৰু ক্ৰমবিকাশ
Chapter: 9
| IMPORTANT NOTES |
১. বংশগতি (Heredity)
পিতৃ-মাতৃৰ পৰা সন্তানলৈ বংশগত বৈশিষ্ট্যসমূহ স্থানান্তৰিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক বংশগতি বোলে।
বংশগত বৈশিষ্ট্যৰ উদাহৰণ:
- চকুৰ ৰং।
- চুলিৰ প্ৰকৃতি।
- ছালৰ ৰং।
- তেজৰ গ্ৰুপ।
DNA (Deoxyribonucleic Acid): DNA হৈছে বংশগত বৈশিষ্ট্য বহন কৰা প্ৰধান পদাৰ্থ। ই জীৱৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ স্থানান্তৰ কৰাত সহায় কৰে।
২. বিভিন্নতা (Variation)
একেটা প্ৰজাতিৰ জীৱসমূহৰ মাজত দেখা পোৱা বৈশিষ্ট্যৰ পাৰ্থক্যক বিভিন্নতা বোলে।
বিভিন্নতাৰ গুৰুত্ব:
(i) পৰিৱৰ্তিত পৰিৱেশত জীৱৰ জীয়াই থকাত সহায় কৰে।
(ii) প্ৰজাতিৰ ক্ৰমবিকাশত সহায় কৰে।
(iii) প্ৰজাতিৰ অস্তিত্ব বৰ্তাই ৰখাত সহায় কৰে।
৩. মেণ্ডেলৰ পৰীক্ষা (Mendel’s Experiment)
গ্ৰেগৰ জোহান মেণ্ডেলক বংশগতিৰ জনক বুলি কোৱা হয়। তেওঁ মটৰ মাহৰ গছৰ ওপৰত পৰীক্ষা কৰি বংশগতিৰ কিছুমান নিয়ম আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।
মেণ্ডেলৰ পৰীক্ষাৰ উদাহৰণ:
তেওঁ ওখ আৰু চাপৰ মটৰ মাহৰ গছৰ সংকৰণ ঘটাইছিল।
- ওখ গছৰ বৈশিষ্ট্য – TT
- চাপৰ গছৰ বৈশিষ্ট্য – tt
প্ৰথম অপত্য জনু (F₁) ত সকলো গছ ওখ হৈছিল।
F₁ প্ৰজন্মৰ গছৰ মাজত স্ব-পৰাগযোগ ঘটালে দ্বিতীয় অপত্য জনু (F₂) ত ওখ আৰু চাপৰ দুয়োবিধ গছ পোৱা গৈছিল।
F₂ প্ৰজন্মৰ অনুপাত:
ওখ : চাপৰ = ৩ : ১
৪. প্ৰভাৱী আৰু অপ্ৰভাৱী বৈশিষ্ট্য (Dominant and Recessive Traits)
প্ৰভাৱী বৈশিষ্ট্য (Dominant Trait): যি বৈশিষ্ট্যই সংকৰ অৱস্থাতো নিজৰ প্ৰকাশ ঘটাব পাৰে, তাক প্ৰভাৱী বৈশিষ্ট্য বোলে।
উদাহৰণ: ওখ গছ (T)।
অপ্ৰভাৱী বৈশিষ্ট্য (Recessive Trait): যি বৈশিষ্ট্য কেৱল সমযোজী অৱস্থাত প্ৰকাশ পায়, তাক অপ্ৰভাৱী বৈশিষ্ট্য বোলে।
উদাহৰণ: চাপৰ গছ (t)।
মেণ্ডেলৰ সংকৰণৰ সৰল চিত্ৰ:
| প্ৰজন্ম | জিনীয় সংকেত | বৈশিষ্ট্য |
| পিতৃ-মাতৃ | TT × tt | ওখ × চাপৰ |
| F₁ | Tt | সকলো ওখ |
| F₂ | TT, Tt, Tt, tt | ৩ ওখ : ১ চাপৰ |
৫. বৈশিষ্ট্য কেনেকৈ প্ৰকাশ পায়?
জীৱৰ বৈশিষ্ট্য প্ৰকাশৰ ক্ষেত্ৰত জিনে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
জিন (Gene): DNA-ৰ নিৰ্দিষ্ট অংশ, যিয়ে কোনো বিশেষ বৈশিষ্ট্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, তাক জিন বোলে।
প্ৰ’টিনৰ ভূমিকা: জিনে প্ৰ’টিন উৎপাদনৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই প্ৰ’টিনে জীৱৰ বিভিন্ন বৈশিষ্ট্য প্ৰকাশত সহায় কৰে।
৬. লিংগ নিৰ্ধাৰণ (Sex Determination)
মানুহৰ সন্তানৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণত X আৰু Y নামৰ যৌন ক্ৰম’জমে ভূমিকা পালন কৰে।
- মহিলাৰ যৌন ক্ৰম’জম – XX
- পুৰুষৰ যৌন ক্ৰম’জম – XY
মহিলাৰ ডিম্বাণুত সদায় X ক্ৰম’জম থাকে। পুৰুষৰ শুক্ৰাণুত X বা Y ক্ৰম’জম থাকিব পাৰে।
লিংগ নিৰ্ধাৰণ:
| ডিম্বাণু | শুক্ৰাণু | সন্তানৰ ক্ৰম’জম |
| X | X | XX (কন্যা) |
| X | Y | XY (পুত্ৰ) |
সেয়েহে সন্তানৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণত পিতৃৰ শুক্ৰাণুৰ ভূমিকা থাকে।
৭. ক্ৰমবিকাশ (Evolution)
দীৰ্ঘ সময়ৰ ভিতৰত জীৱৰ বংশগত বৈশিষ্ট্যসমূহৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত নতুন বৈশিষ্ট্য আৰু নতুন প্ৰজাতিৰ সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক ক্ৰমবিকাশ বোলে।
ক্ৰমবিকাশৰ প্ৰমাণসমূহ:
১. জীৱাশ্ম (Fossils)।
২. সমসংস্থ অংগ (Homologous Organs)।
৩. সমবৃত্তীয় অংগ (Analogous Organs)।
৪. আণৱিক গঠন আৰু DNA-ৰ সাদৃশ্য।
৮. অৰ্জিত আৰু বংশগত বৈশিষ্ট্য (Acquired and Inherited Traits)
অৰ্জিত বৈশিষ্ট্য (Acquired Traits):
জীৱই নিজৰ জীৱনকালত পৰিৱেশ বা অভ্যাসৰ ফলত আহৰণ কৰা বৈশিষ্ট্যক অৰ্জিত বৈশিষ্ট্য বোলে।
উদাহৰণ:
- শৰীৰ চৰ্চাৰ ফলত পেশীৰ বিকাশ।
- কোনো ব্যক্তিৰ কাণ বিন্ধোৱা।
বংশগত বৈশিষ্ট্য (Inherited Traits):
পিতৃ-মাতৃৰ পৰা জিনৰ জৰিয়তে সন্তানলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা বৈশিষ্ট্যক বংশগত বৈশিষ্ট্য বোলে।
উদাহৰণ:
- চকুৰ ৰং।
- চুলিৰ প্ৰকৃতি।
- তেজৰ গ্ৰুপ।
মূল পাৰ্থক্য: অৰ্জিত বৈশিষ্ট্য সাধাৰণতে সন্তানলৈ বংশগতভাৱে স্থানান্তৰিত নহয়, কিন্তু বংশগত বৈশিষ্ট্য জিনৰ জৰিয়তে স্থানান্তৰিত হয়।
৯. প্ৰজাতিৰ উৎপত্তি (Speciation)
এটা পূৰ্বৰ প্ৰজাতিৰ পৰা নতুন প্ৰজাতিৰ সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক প্ৰজাতিৰ উৎপত্তি বোলে।
প্ৰজাতিৰ উৎপত্তিৰ কাৰণসমূহ:
১. ভৌগোলিক পৃথকীকৰণ।
২. বংশগত বিভিন্নতা।
৩. প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচন।
৪. জিনীয় বিচ্যুতি (Genetic Drift)।
১০. জীৱাশ্ম (Fossils)
প্ৰাচীন যুগৰ জীৱৰ সংৰক্ষিত অৱশেষ, ছাপ বা চিহ্নক জীৱাশ্ম বোলে।
জীৱাশ্মৰ গুৰুত্ব:
১. অতীতৰ জীৱৰ বিষয়ে তথ্য দিয়ে।
২. জীৱৰ ক্ৰমবিকাশৰ প্ৰমাণ দিয়ে।
৩. পৃথিৱীত জীৱৰ ইতিহাস জানিবলৈ সহায় কৰে।
৪. বিভিন্ন যুগৰ জীৱৰ মাজৰ সম্পৰ্ক বুজাত সহায় কৰে।
জীৱাশ্মৰ বয়স নিৰ্ধাৰণ: জীৱাশ্ম থকা শিলাস্তৰৰ গভীৰতা আৰু তেজস্ক্ৰিয় মৌলৰ ক্ষয়ৰ সহায়ত জীৱাশ্মৰ বয়স অনুমান কৰিব পাৰি।
১১. সমসংস্থ আৰু সমবৃত্তীয় অংগ (Homologous and Analogous Organs)
সমসংস্থ অংগ (Homologous Organs):
যিবোৰ অংগৰ মৌলিক গঠন আৰু উৎপত্তি একে, কিন্তু কাৰ্য বেলেগ বেলেগ, সেইবোৰক সমসংস্থ অংগ বোলে।
উদাহৰণ:
- মানুহৰ হাত
- বাদুলিৰ ডেউকা
- তিমিৰ আগঠেং
সমবৃত্তীয় অংগ (Analogous Organs):
যিবোৰ অংগৰ গঠন আৰু উৎপত্তি বেলেগ, কিন্তু কাৰ্য একে, সেইবোৰক সমবৃত্তীয় অংগ বোলে।
উদাহৰণ:
- চৰাইৰ ডেউকা
- পখিলাৰ ডেউকা
১২. প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচন (Natural Selection)
পৰিৱেশৰ লগত খাপ খাব পৰা জীৱসমূহৰ জীয়াই থকা আৰু বংশবৃদ্ধিৰ সম্ভাৱনা বেছি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচন বোলে। চাৰ্লছ ডাৰউইনে প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচনৰ ধাৰণাটো আগবঢ়াইছিল।
১৩. মানুহৰ ক্ৰমবিকাশ (Human Evolution)
মানুহৰ ক্ৰমবিকাশ বহু দীঘলীয়া সময়ৰ ভিতৰত সংঘটিত হৈছে। মানুহৰ ক্ৰমবিকাশ অধ্যয়নৰ বাবে জীৱাশ্ম, হাড়ৰ গঠন আৰু DNA-ৰ সাদৃশ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
মনত ৰাখিবা:
- মানুহ আৰু বান্দৰৰ মাজত কিছুমান বংশগত সাদৃশ্য আছে।
- মানুহৰ ক্ৰমবিকাশ কোনো বৰ্তমানৰ বান্দৰৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ হোৱা নাই।
- মানুহ আৰু বৰ্তমানৰ বান্দৰৰ এটা সাধাৰণ পূৰ্বপুৰুষ আছিল।
Subject Ka Complete Video Solution Dekhein
Step-by-step easy concept explanation aur full questions Answer ke liye watch karein ya app download karein:

