Winter maha offer Class 10 & 12 Bundles @ ₹299 ₹599
Ends in:
03d
14h
35m
40s

SEBA Class 10 Science Notes Chapter 5 মৌলৰ পৰ্যাবৃত্ত শ্ৰেণীবিভাজন

SEBA Class 10 Science Notes Chapter 5 মৌলৰ পৰ্যাবৃত্ত শ্ৰেণীবিভাজন Assamese Medium As Per New Syllabus to each chapter is provided in the list so that you can easily browse through different chapters SEBA Class 10 Science Notes Chapter 5 মৌলৰ পৰ্যাবৃত্ত শ্ৰেণীবিভাজন and select need one. SEBA Class 10 General Science Important Notes in Assamese Download PDF.

SEBA Class 10 Science Notes Chapter 5 মৌলৰ পৰ্যাবৃত্ত শ্ৰেণীবিভাজন

Also, you can read the NCERT book online in these sections Solutions by Expert Teachers as per Central Board of Secondary Education (CBSE) Book guidelines. SEBA Class 10 Science Study Notes in Assamese are part of All Subject Solutions. Here we have given SEBA Class 10 Science Study Material Assamese Medium for All Chapters, You can practice these here.

Chapter: 5

IMPORTANT NOTES

১. মৌলৰ শ্ৰেণীবিভাজন (Classification of Elements)

মৌলসমূহৰ ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক ধৰ্মৰ সাদৃশ্য আৰু পাৰ্থক্যৰ ভিত্তিত সুশৃংখলভাৱে সজাই তোলাৰ প্ৰক্ৰিয়াক মৌলৰ শ্ৰেণীবিভাজন বোলে।

২. ডবেৰেইনাৰৰ ত্ৰয়ী সূত্ৰ (Dobereiner’s Triads)

১৮১৭ চনত জাৰ্মান ৰসায়নবিদ ডবেৰেইনাৰে (Johann Wolfgang Dobereiner) কিছুমান মৌলক তিনিটাকৈ গোটত সজাইছিল। এই গোটসমূহক ত্ৰয়ী বোলে।

ত্ৰয়ী সূত্ৰ: প্ৰতিটো ত্ৰয়ীৰ মাজৰ মৌলটোৰ পাৰমাণৱিক ভৰ আন দুটা মৌলৰ পাৰমাণৱিক ভৰৰ গড়ৰ প্ৰায় সমান।

উদাহৰণ:

Li, Na, K

Ca, Sr, Ba

Cl, Br, I

৩. নিউলেণ্ডছৰ অষ্টক সূত্ৰ (Newlands’ Law of Octaves)

১৮৬৬ চনত ইংৰাজ বিজ্ঞানী জন নিউলেণ্ডছে (John Newlands) অষ্টক সূত্ৰ আগবঢ়াইছিল।

অষ্টক সূত্ৰ: মৌলসমূহক সিহঁতৰ বৰ্ধিত পাৰমাণৱিক ভৰৰ ক্ৰমত সজালে প্ৰতিটো অষ্টম মৌলৰ ধৰ্ম প্ৰথম মৌলটোৰ ধৰ্মৰ সৈতে মিল দেখা যায়।

সীমাবদ্ধতা:

(i) এই সূত্ৰ কেৱল কেলছিয়ামলৈকে প্ৰযোজ্য হৈছিল।

(ii) নতুন মৌল আৱিষ্কাৰৰ বাবে কোনো খালী ঠাই ৰখা হোৱা নাছিল।

(iii) কিছুমান ক্ষেত্ৰত একাধিক মৌলক একেটা স্থানত ৰাখিবলগীয়া হৈছিল।

৪. মেণ্ডেলিভৰ পৰ্যাবৃত্ত সূত্ৰ (Mendeleev’s Periodic Law)

১৮৬৯ চনত ৰাছিয়ান বিজ্ঞানী ডিমিট্ৰি মেণ্ডেলিভে (Dmitri Mendeleev) মৌলসমূহৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ বাবে পৰ্যাবৃত্ত সূত্ৰ আগবঢ়াইছিল।

মেণ্ডেলিভৰ পৰ্যাবৃত্ত সূত্ৰ: মৌলসমূহৰ ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক ধৰ্ম সিহঁতৰ পাৰমাণৱিক ভৰৰ পৰ্যাবৃত্ত ফলন।

মেণ্ডেলিভে মৌলসমূহক বৰ্ধিত পাৰমাণৱিক ভৰৰ ক্ৰমত সজাই পৰ্যাবৃত্ত তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছিল।

মেণ্ডেলিভৰ পৰ্যাবৃত্ত তালিকাৰ সফলতা

১. মেণ্ডেলিভে আৱিষ্কাৰ নোহোৱা মৌলৰ বাবে খালী ঠাই ৰাখিছিল।

২. তেওঁ কিছুমান অনাৱিষ্কৃত মৌলৰ ধৰ্ম আগতীয়াকৈ অনুমান কৰিছিল।

৩. পিছত আৱিষ্কাৰ হোৱা গেলিয়াম, স্কেণ্ডিয়াম আৰু জাৰ্মেনিয়ামৰ ধৰ্ম তেওঁৰ অনুমানৰ সৈতে মিলিছিল।

মেণ্ডেলিভৰ পৰ্যাবৃত্ত তালিকাৰ সীমাবদ্ধতা

১. হাইড্ৰ’জেনৰ সঠিক স্থান নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা হোৱা নাছিল।

২. সমস্থানিক (Isotopes) সমূহৰ স্থান নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত সমস্যা হৈছিল।

৩. কিছুমান মৌলক পাৰমাণৱিক ভৰৰ বৰ্ধিত ক্ৰম অনুসৰি সজাব পৰা হোৱা নাছিল।

৫. আধুনিক পৰ্যাবৃত্ত সূত্ৰ (Modern Periodic Law)

১৯১৩ চনত ইংৰাজ বিজ্ঞানী হেনৰি মোছলেই (Henry Moseley) আধুনিক পৰ্যাবৃত্ত সূত্ৰ আগবঢ়াইছিল।

আধুনিক পৰ্যাবৃত্ত সূত্ৰ: মৌলসমূহৰ ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক ধৰ্ম সিহঁতৰ পাৰমাণৱিক সংখ্যাৰ পৰ্যাবৃত্ত ফলন। অৰ্থাৎ মৌলসমূহৰ ধৰ্ম পাৰমাণৱিক সংখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

৬. আধুনিক পৰ্যাবৃত্ত তালিকা (Modern Periodic Table)

আধুনিক পৰ্যাবৃত্ত তালিকাত মৌলসমূহক বৰ্ধিত পাৰমাণৱিক সংখ্যাৰ ক্ৰমত সজোৱা হৈছে।

আধুনিক পৰ্যাবৃত্ত তালিকাৰ বৈশিষ্ট্য:

১. আধুনিক পৰ্যাবৃত্ত তালিকাত ১৮টা স্তম্ভ আৰু ৭টা শাৰী আছে।

২. উলম্ব স্তম্ভসমূহক বৰ্গ (Groups) বোলে।

৩. অনুভূমিক শাৰীসমূহক পৰ্যায় (Periods) বোলে।

৪. একেটা বৰ্গৰ মৌলসমূহৰ বহিঃতম কক্ষত ইলেক্ট্ৰনৰ সংখ্যা সাধাৰণতে একে হয়।

৫. একেটা বৰ্গৰ মৌলসমূহৰ ৰাসায়নিক ধৰ্মৰ মাজত সাদৃশ্য দেখা যায়।

৭. পৰ্যাবৃত্ত তালিকাত মৌলৰ অৱস্থান (Position of Elements)

মৌল এটাৰ ইলেক্ট্ৰনীয় বিন্যাসৰ পৰা পৰ্যাবৃত্ত তালিকাত ইয়াৰ অৱস্থান নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি।

পৰ্যায় নিৰ্ধাৰণ: মৌল এটাৰ ইলেক্ট্ৰনীয় বিন্যাসত থকা কক্ষৰ সংখ্যাই ইয়াৰ পৰ্যায় নিৰ্ধাৰণ কৰে।

বৰ্গ নিৰ্ধাৰণ: বহিঃতম কক্ষৰ ইলেক্ট্ৰনৰ সংখ্যাৰ সহায়ত মূল বৰ্গৰ অৱস্থান নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।

উদাহৰণ:

ছ’ডিয়াম (Na) – 2, 8, 1

  • ইলেক্ট্ৰনীয় কক্ষৰ সংখ্যা = ৩
  • পৰ্যায় = ৩
  • বহিঃতম ইলেক্ট্ৰনৰ সংখ্যা = ১
  • বৰ্গ = ১

মেগনেছিয়াম (Mg) – 2, 8, 2

  • ইলেক্ট্ৰনীয় কক্ষৰ সংখ্যা = ৩
  • পৰ্যায় = ৩
  • বহিঃতম ইলেক্ট্ৰনৰ সংখ্যা = ২
  • বৰ্গ = ২

৮. আধুনিক পৰ্যাবৃত্ত তালিকাৰ পৰ্যাবৃত্ত ধৰ্ম (Periodic Trends)

৮.১ যোজ্যতা (Valency)

কোনো মৌলৰ পৰমাণুৱে আন পৰমাণুৰ সৈতে সংযুক্ত হ’বলৈ ব্যৱহাৰ কৰা ইলেক্ট্ৰনৰ সংখ্যাক যোজ্যতা বোলে।

এটা পৰ্যায়ত বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ গ’লে যোজ্যতা প্ৰথমে বৃদ্ধি পায় আৰু তাৰ পিছত হ্ৰাস পায়।

উদাহৰণ:

Li, Be, B, C, N, O, F, Ne

যোজ্যতা:

1, 2, 3, 4, 3, 2, 1, 0

৮.২ পাৰমাণৱিক আকাৰ (Atomic Size)

পৰমাণুৰ আকাৰক পাৰমাণৱিক আকাৰ বোলে।

পৰ্যায়ত: বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ গ’লে পাৰমাণৱিক আকাৰ হ্ৰাস পায়।

বৰ্গত: ওপৰৰ পৰা তললৈ গ’লে পাৰমাণৱিক আকাৰ বৃদ্ধি পায়।

৮.৩ ধাতৱ আৰু অধাতৱ ধৰ্ম (Metallic and Non-Metallic Properties)

ধাতৱ ধৰ্ম:

ইলেক্ট্ৰন ত্যাগ কৰি ধনাত্মক আয়ন গঠন কৰাৰ প্ৰৱণতাক ধাতৱ ধৰ্ম বোলে।

  • এটা পৰ্যায়ত বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ গ’লে ধাতৱ ধৰ্ম হ্ৰাস পায়।
  • এটা বৰ্গত ওপৰৰ পৰা তললৈ গ’লে ধাতৱ ধৰ্ম বৃদ্ধি পায়।

অধাতৱ ধৰ্ম:

ইলেক্ট্ৰন গ্ৰহণ কৰি ঋণাত্মক আয়ন গঠন কৰাৰ প্ৰৱণতাক অধাতৱ ধৰ্ম বোলে।

  • এটা পৰ্যায়ত বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ গ’লে অধাতৱ ধৰ্ম বৃদ্ধি পায়।
  • এটা বৰ্গত ওপৰৰ পৰা তললৈ গ’লে অধাতৱ ধৰ্ম হ্ৰাস পায়।

৯. ধাতু, অধাতু আৰু উপধাতু

ধাতু (Metals): যিবোৰ মৌলে ইলেক্ট্ৰন ত্যাগ কৰি ধনাত্মক আয়ন গঠন কৰে, সেইবোৰক ধাতু বোলে।

উদাহৰণ: Na, Mg, Al, Fe।

অধাতু (Non-Metals): যিবোৰ মৌলে ইলেক্ট্ৰন গ্ৰহণ কৰি ঋণাত্মক আয়ন গঠন কৰে, সেইবোৰক অধাতু বোলে।

উদাহৰণ: O, N, Cl, F।

উপধাতু (Metalloids): যিবোৰ মৌলৰ ধাতু আৰু অধাতু উভয়ৰে কিছুমান ধৰ্ম থাকে, সেইবোৰক উপধাতু বোলে।

উদাহৰণ: B, Si, Ge, As, Sb, Te।

১০. গুৰুত্বপূৰ্ণ বিজ্ঞানী আৰু তেওঁলোকৰ অৱদান

১. ডবেৰেইনাৰ (১৮১৭) – ত্ৰয়ী সূত্ৰ।

২. নিউলেণ্ডছ (১৮৬৬) – অষ্টক সূত্ৰ।

৩. মেণ্ডেলিভ (১৮৬৯) – মেণ্ডেলিভৰ পৰ্যাবৃত্ত সূত্ৰ আৰু পৰ্যাবৃত্ত তালিকা।

৪. হেনৰি মোছলে (১৯১৩) – আধুনিক পৰ্যাবৃত্ত সূত্ৰ।

NEW VIDEO CLASS

Subject Ka Complete Video Solution Dekhein

Step-by-step easy concept explanation aur full questions Answer ke liye watch karein ya app download karein:

Leave a Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Scroll to Top