Winter maha offer Class 10 & 12 Bundles @ ₹299 ₹599
Ends in:
03d
14h
35m
40s

SEBA Class 10 Science Notes Chapter 2 এছিড, ক্ষাৰক আৰু লৱণ

SEBA Class 10 Science Notes Chapter 2 এছিড, ক্ষাৰক আৰু লৱণ Assamese Medium As Per New Syllabus to each chapter is provided in the list so that you can easily browse through different chapters SEBA Class 10 Science Notes Chapter 2 এছিড, ক্ষাৰক আৰু লৱণ and select need one. SEBA Class 10 General Science Important Notes in Assamese Download PDF.

SEBA Class 10 Science Notes Chapter 2 এছিড, ক্ষাৰক আৰু লৱণ

Also, you can read the NCERT book online in these sections Solutions by Expert Teachers as per Central Board of Secondary Education (CBSE) Book guidelines. SEBA Class 10 Science Study Notes in Assamese are part of All Subject Solutions. Here we have given SEBA Class 10 Science Study Material Assamese Medium for All Chapters, You can practice these here.

Chapter: 2

IMPORTANT NOTES

১. এছিড আৰু ক্ষাৰক (Acids and Bases)

এছিড (Acid): যিবোৰ পদাৰ্থৰ সোৱাদ টেঙা আৰু যিবোৰে নীলা লিটমাছ কাগজ ৰঙা কৰে, সেইবোৰক এছিড বোলে।

উদাহৰণ:

  • হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিড (HCl)
  • ছালফিউৰিক এছিড (H₂SO₄)
  • নাইট্ৰিক এছিড (HNO₃)
  • এচিটিক এছিড (CH₃COOH)

ক্ষাৰক (Base): যিবোৰ পদাৰ্থৰ সোৱাদ তিতা আৰু স্পৰ্শ কৰিলে চাবোনৰ দৰে পিছল অনুভৱ হয়, সেইবোৰক ক্ষাৰক বোলে। ক্ষাৰকে ৰঙা লিটমাছ কাগজ নীলা কৰে।

উদাহৰণ:

  • ছ’ডিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড (NaOH)
  • পটাছিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড (KOH)
  • কেলছিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড [Ca(OH)₂]
  • মেগনেছিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড [Mg(OH)₂]

২. এছিড আৰু ক্ষাৰকৰ ৰাসায়নিক ধৰ্ম

২.১ এছিডৰ ধাতুৰ সৈতে বিক্ৰিয়া

এছিডে ধাতুৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি লৱণ আৰু হাইড্ৰ’জেন গেছ উৎপন্ন কৰে।

উদাহৰণ:

2Na + 2HCl → 2NaCl + H₂

Zn + H₂SO₄ → ZnSO₄ + H₂

২.২ ধাতৱ কাৰ্বনেট আৰু ধাতৱ হাইড্ৰ’জেন কাৰ্বনেটৰ সৈতে এছিডৰ বিক্ৰিয়া

এছিডে ধাতৱ কাৰ্বনেট আৰু ধাতৱ হাইড্ৰ’জেন কাৰ্বনেটৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি লৱণ, কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড আৰু পানী উৎপন্ন কৰে।

উদাহৰণ ১:

Na₂CO₃ + 2HCl → 2NaCl + H₂O + CO₂

উদাহৰণ ২:

NaHCO₃ + HCl → NaCl + H₂O + CO₂

২.৩ এছিড আৰু ক্ষাৰকৰ মাজৰ বিক্ৰিয়া (Neutralisation Reaction)

এছিড আৰু ক্ষাৰকৰ মাজত বিক্ৰিয়া ঘটি লৱণ আৰু পানী উৎপন্ন হোৱা বিক্ৰিয়াক প্ৰশমন বিক্ৰিয়া বোলে।

উদাহৰণ:

NaOH + HCl → NaCl + H₂O

২.৪ ধাতৱ অক্সাইডৰ সৈতে এছিডৰ বিক্ৰিয়া

ধাতৱ অক্সাইডে এছিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি লৱণ আৰু পানী উৎপন্ন কৰে।

উদাহৰণ:

CuO + 2HCl → CuCl₂ + H₂O

২.৫ অধাতৱ অক্সাইডৰ সৈতে ক্ষাৰকৰ বিক্ৰিয়া

অধাতৱ অক্সাইডে ক্ষাৰকৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি লৱণ আৰু পানী উৎপন্ন কৰে।

উদাহৰণ:

CO₂ + Ca(OH)₂ → CaCO₃ + H₂O

৩. পানীত এছিড আৰু ক্ষাৰকৰ আচৰণ

এছিডে পানীত দ্ৰৱীভূত হ’লে H⁺ আয়ন উৎপন্ন কৰে। এই H⁺ আয়নে পানীৰ অণুৰ সৈতে মিলি হাইড্ৰ’নিয়াম আয়ন (H₃O⁺) সৃষ্টি কৰে।

উদাহৰণ:

HCl + H₂O → H₃O⁺ + Cl⁻

ক্ষাৰকে পানীত দ্ৰৱীভূত হ’লে OH⁻ আয়ন উৎপন্ন কৰে।

উদাহৰণ:

NaOH → Na⁺ + OH⁻

মনত ৰাখিবা:

  • এছিডৰ ধৰ্ম H⁺ আয়নৰ বাবে প্ৰকাশ পায়।
  • ক্ষাৰকৰ ধৰ্ম OH⁻ আয়নৰ বাবে প্ৰকাশ পায়।
  • পানীৰ অবিহনে এছিডে সাধাৰণতে এছিডৰ ধৰ্ম প্ৰদৰ্শন কৰিব নোৱাৰে।

৪. এছিড আৰু ক্ষাৰকৰ শক্তি (Strength of Acids and Bases)

এছিড বা ক্ষাৰকৰ শক্তি দ্ৰৱণত থকা H⁺ আৰু OH⁻ আয়নৰ পৰিমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

pH স্কেল (pH Scale)

এছিড বা ক্ষাৰকৰ শক্তি জোখাৰ বাবে pH স্কেল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

  • pH ৰ মান ৭ তকৈ কম হ’লে দ্ৰৱণটো এছিডীয়।
  • pH ৰ মান ৭ হ’লে দ্ৰৱণটো প্ৰশম।
  • pH ৰ মান ৭ তকৈ বেছি হ’লে দ্ৰৱণটো ক্ষাৰকীয়।

pH স্কেলৰ পৰিসৰ: ০ ৰ পৰা ১৪ লৈ।

উদাহৰণ:

  • HCl – শক্তিশালী এছিড।
  • CH₃COOH – দুৰ্বল এছিড।
  • NaOH – শক্তিশালী ক্ষাৰক।

৫. দৈনন্দিন জীৱনত pH-ৰ গুৰুত্ব

১. উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ জীৱন: জীৱৰ স্বাভাৱিক কাৰ্যকলাপৰ বাবে উপযুক্ত pH অতি প্ৰয়োজনীয়।

২. হজম প্ৰক্ৰিয়া: আমাৰ পাকস্থলীত হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিড থাকে, যিয়ে খাদ্য হজম কৰাত সহায় কৰে।

৩. দাঁতৰ ক্ষয়: মুখৰ pH ৫.৫ তকৈ কম হ’লে দাঁতৰ এনামেল ক্ষয় হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে।

৪. মাটিৰ pH: উদ্ভিদৰ ভাল বৃদ্ধিৰ বাবে মাটিৰ উপযুক্ত pH প্ৰয়োজন।

৫. প্ৰাণীৰ আত্মৰক্ষা: কিছুমান প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদে আত্মৰক্ষাৰ বাবে এছিডীয় পদাৰ্থ ব্যৱহাৰ কৰে।

৬. লৱণ (Salts)

এছিড আৰু ক্ষাৰকৰ প্ৰশমন বিক্ৰিয়াৰ ফলত সাধাৰণতে লৱণ আৰু পানী উৎপন্ন হয়।

উদাহৰণ:

HCl + NaOH → NaCl + H₂O

৬.১ লৱণৰ পৰিয়াল (Family of Salts)

একেই ধনাত্মক আয়ন বা একেই ঋণাত্মক আয়ন থকা লৱণসমূহক একেটা লৱণৰ পৰিয়াল বুলি কোৱা হয়।

৬.২ লৱণৰ pH

লৱণৰ দ্ৰৱণৰ pH-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লৱণসমূহক তিনিটা ভাগত ভাগ কৰা হয়।

১. প্ৰশম লৱণ – pH = ৭

২. এছিডীয় লৱণ – pH ৭ তকৈ কম।

৩. ক্ষাৰকীয় লৱণ – pH ৭ তকৈ বেছি।

৭. সাধাৰণ নিমখৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাসায়নিক পদাৰ্থ

সাধাৰণ নিমখৰ ৰাসায়নিক নাম ছ’ডিয়াম ক্ল’ৰাইড (NaCl)।

৭.১ ছ’ডিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড (Sodium Hydroxide)

ছ’ডিয়াম ক্ল’ৰাইডৰ জলীয় দ্ৰৱণৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ প্ৰবাহিত কৰিলে ছ’ডিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড, ক্ল’ৰিন আৰু হাইড্ৰ’জেন উৎপন্ন হয়।

এই প্ৰক্ৰিয়াক ক্ল’ৰ-ক্ষাৰ প্ৰক্ৰিয়া (Chlor-Alkali Process) বোলে।

সমীকৰণ:

2NaCl + 2H₂O → 2NaOH + Cl₂ + H₂

ব্যৱহাৰ: ছ’ডিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড চাবোন, কাগজ আৰু বিভিন্ন ৰাসায়নিক পদাৰ্থ প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

৭.২ ব্লিচিং পাউডাৰ (Bleaching Powder)

শুকান শিথিলিত চূণ [Ca(OH)₂]ৰ মাজেৰে ক্ল’ৰিন গেছ প্ৰবাহিত কৰিলে ব্লিচিং পাউডাৰ উৎপন্ন হয়।

সমীকৰণ:

Ca(OH)₂ + Cl₂ → CaOCl₂ + H₂O

ব্যৱহাৰ:

১. কাপোৰ আৰু কাগজৰ মণ্ড বগা কৰিবলৈ।

২. খোৱাপানী বীজাণুমুক্ত কৰিবলৈ।

৩. বীজাণুনাশক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ।

৭.৩ বেকিং ছ’ডা (Baking Soda)

বেকিং ছ’ডাৰ ৰাসায়নিক নাম ছ’ডিয়াম হাইড্ৰ’জেন কাৰ্বনেট।

ৰাসায়নিক সংকেত: NaHCO₃

প্ৰস্তুতিৰ সমীকৰণ:

NaCl + H₂O + CO₂ + NH₃ → NH₄Cl + NaHCO₃

উত্তাপ দিলে:

2NaHCO₃ —(তাপ)→ Na₂CO₃ + H₂O + CO₂

ব্যৱহাৰ:

১. বেকিং পাউডাৰ প্ৰস্তুত কৰাত।

২. এণ্টাচিড হিচাপে।

৩. অগ্নিনিৰ্বাপক যন্ত্ৰত।

৭.৪ ৱাশ্বিং ছ’ডা (Washing Soda)

ৱাশ্বিং ছ’ডাৰ ৰাসায়নিক নাম ছ’ডিয়াম কাৰ্বনেট ডেকাহাইড্ৰেট।

ৰাসায়নিক সংকেত: Na₂CO₃·10H₂O

প্ৰস্তুতিৰ সমীকৰণ:

Na₂CO₃ + 10H₂O → Na₂CO₃·10H₂O

ব্যৱহাৰ:

১. কাপোৰ ধুবলৈ।

২. কাঁচ, চাবোন আৰু কাগজ প্ৰস্তুত কৰাত।

৩. পানীৰ স্থায়ী খৰতা দূৰ কৰিবলৈ।

৮. স্ফটিকীকৰণৰ পানী (Water of Crystallisation)

এটা লৱণৰ এটা সূত্ৰ এককত নিৰ্দিষ্ট সংখ্যক পানীৰ অণু ৰাসায়নিকভাৱে সংযুক্ত হৈ থাকিলে সেই পানীক স্ফটিকীকৰণৰ পানী বোলে।

উদাহৰণ:

CuSO₄·5H₂O – কপাৰ ছালফেট পেণ্টাহাইড্ৰেট।

Na₂CO₃·10H₂O – ৱাশ্বিং ছ’ডা।

CaSO₄·2H₂O – জিপছাম।

৯. প্লাষ্টাৰ অৱ পেৰিছ (Plaster of Paris)

জিপছামক ৩৭৩ K উষ্ণতাত উত্তাপ দিলে প্লাষ্টাৰ অৱ পেৰিছ উৎপন্ন হয়।

ৰাসায়নিক সংকেত:

CaSO₄·½H₂O

প্ৰস্তুতিৰ সমীকৰণ:

CaSO₄·2H₂O —(৩৭৩ K)→ CaSO₄·½H₂O + 1½H₂O

ব্যৱহাৰ:

১. ভঙা হাড়ৰ ওপৰত প্লাষ্টাৰ লগাবলৈ।

২. খেলনা আৰু মূৰ্তি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ।

৩. সজ্জাৰ সামগ্ৰী প্ৰস্তুত কৰিবলৈ।

NEW VIDEO CLASS

Subject Ka Complete Video Solution Dekhein

Step-by-step easy concept explanation aur full questions Answer ke liye watch karein ya app download karein:

Leave a Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Scroll to Top