Winter maha offer Class 10 & 12 Bundles @ ₹299 ₹599
Ends in:
03d
14h
35m
40s

SEBA Class 10 Science Notes Chapter 7 নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সমন্বয়

SEBA Class 10 Science Notes Chapter 7 নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সমন্বয় Assamese Medium As Per New Syllabus to each chapter is provided in the list so that you can easily browse through different chapters SEBA Class 10 Science Notes Chapter 7 নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সমন্বয় and select need one. SEBA Class 10 General Science Important Notes in Assamese Download PDF.

SEBA Class 10 Science Notes Chapter 7 নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সমন্বয়

Also, you can read the NCERT book online in these sections Solutions by Expert Teachers as per Central Board of Secondary Education (CBSE) Book guidelines. SEBA Class 10 Science Study Notes in Assamese are part of All Subject Solutions. Here we have given SEBA Class 10 Science Study Material Assamese Medium for All Chapters, You can practice these here.

Chapter: 7

IMPORTANT NOTES

১. নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সমন্বয় (Control and Coordination)

জীৱৰ শৰীৰৰ বিভিন্ন অংগৰ কাৰ্যসমূহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰি সিহঁতৰ মাজত সমন্বয় স্থাপন কৰা প্ৰক্ৰিয়াক নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সমন্বয় বোলে।

প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত স্নায়ুতন্ত্ৰ আৰু হৰম’নে নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সমন্বয়ত সহায় কৰে। উদ্ভিদৰ ক্ষেত্ৰত ৰাসায়নিক পদাৰ্থ আৰু উদ্ভিদ হৰম’নে এই কাম কৰে।

২. প্ৰাণীৰ স্নায়ুতন্ত্ৰ (Nervous System in Animals)

প্ৰাণীৰ শৰীৰৰ বিভিন্ন অংশৰ মাজত বাৰ্তা আদান-প্ৰদান আৰু কাৰ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰা তন্ত্ৰক স্নায়ুতন্ত্ৰ বোলে।

২.১ স্নায়ুকোষ (Neuron)

স্নায়ুকোষ হৈছে স্নায়ুতন্ত্ৰৰ গঠনগত আৰু কাৰ্যকৰী একক।

স্নায়ুকোষৰ প্ৰধান অংশসমূহ:

১. ডেণ্ড্ৰাইট (Dendrite): উদ্দীপনা গ্ৰহণ কৰে।

২. কোষদেহ (Cell Body): কোষকেন্দ্ৰ আৰু কোষপ্ৰৰস ধাৰণ কৰে।

৩. এক্সন (Axon): স্নায়ু উদ্দীপনা কোষদেহৰ পৰা আন অংশলৈ কঢ়িয়াই নিয়ে।

৪. স্নায়ু প্ৰান্ত (Nerve Ending): আন স্নায়ুকোষ বা কাৰ্যকৰী অংগলৈ বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰে।

স্নায়ু উদ্দীপনাৰ গতি:

ডেণ্ড্ৰাইট → কোষদেহ → এক্সন → স্নায়ু প্ৰান্ত

২.২ স্নায়ু সংযোগস্থল (Synapse)

দুটা স্নায়ুকোষৰ মাজত থকা ক্ষুদ্ৰ ব্যৱধান বা সংযোগস্থলক ছিনেপছ বোলে।

ছিনেপছৰ মাজেৰে ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ সহায়ত স্নায়ু উদ্দীপনা এটা স্নায়ুকোষৰ পৰা আন এটা স্নায়ুকোষলৈ প্ৰেৰণ হয়।

২.৩ প্ৰতীপ ক্ৰিয়া (Reflex Action)

কোনো উদ্দীপনাৰ প্ৰতি শৰীৰে অতি সোনকালে আৰু স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে দিয়া প্ৰতিক্ৰিয়াক প্ৰতীপ ক্ৰিয়া বোলে।

উদাহৰণ:

  • গৰম বস্তু স্পৰ্শ কৰিলে হাত আঁতৰাই অনা।
  • বেজী ফুটিলে হাত আঁতৰাই অনা।
  • চকুত ধূলি সোমালে চকুৰ পতা জাপ খোৱা।

প্ৰতীপ ক্ৰিয়াৰ পথ (Reflex Arc):

গ্ৰাহক অংগ → সংবেদী স্নায়ুকোষ → মেৰুৰজ্জু → চালক স্নায়ুকোষ → কাৰ্যকৰী অংগ

মনত ৰাখিবা: প্ৰতীপ ক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণতে মেৰুৰজ্জুৱে দ্ৰুত প্ৰতিক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰাত সহায় কৰে।

৩. মানুহৰ মগজু (Human Brain)

মগজু হৈছে মানুহৰ শৰীৰৰ নিয়ন্ত্ৰণ কেন্দ্ৰ। ই শৰীৰৰ বিভিন্ন কাৰ্য নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সমন্বয় কৰে।

মগজু তিনিটা প্ৰধান ভাগত বিভক্ত।

৩.১ আগমগজু (Forebrain)

আগমগজু মগজুৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ অংশ।

কাৰ্যসমূহ:

  • চিন্তা, স্মৃতি আৰু বুদ্ধিমত্তা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
  • দেখা, শুনা, গোন্ধ পোৱা, সোৱাদ পোৱা আৰু স্পৰ্শৰ অনুভূতি গ্ৰহণ কৰে।
  • স্বেচ্ছামূলক কাৰ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

৩.২ মধ্যমগজু (Midbrain)

কাৰ্যসমূহ:

  • দৃষ্টি আৰু শ্ৰৱণৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিফলিত ক্ৰিয়া নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
  • কিছুমান অনৈচ্ছিক কাৰ্যৰ সমন্বয়ত সহায় কৰে।

৩.৩ পশ্চাৎমগজু (Hindbrain)

ইয়াৰ প্ৰধান অংশসমূহ হ’ল—

১. চেৰিবেলাম (Cerebellum): শৰীৰৰ ভাৰসাম্য আৰু পেশীৰ চলন নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

২. পনছ (Pons): মগজুৰ বিভিন্ন অংশৰ মাজত বাৰ্তা আদান-প্ৰদানত সহায় কৰে আৰু শ্বাস-প্ৰশ্বাস নিয়ন্ত্ৰণত ভূমিকা পালন কৰে।

৩. মেডুলা (Medulla): হৃদস্পন্দন, ৰক্তচাপ, শ্বাস-প্ৰশ্বাস আৰু বমি আদি অনৈচ্ছিক কাৰ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

৩.৪ মগজুৰ সুৰক্ষা

মগজুক কৰোটি (Cranium) নামৰ হাড়ৰ বাকচে সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উপৰি মগজুৰ চাৰিওফালে থকা তৰল পদাৰ্থই আঘাতৰ পৰা সুৰক্ষা দিয়ে।

৩.৫ মেৰুৰজ্জু (Spinal Cord)

মেৰুৰজ্জু হৈছে কেন্দ্ৰীয় স্নায়ুতন্ত্ৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ই মগজুৰ সৈতে শৰীৰৰ বিভিন্ন অংশৰ সংযোগ স্থাপন কৰে আৰু প্ৰতীপ ক্ৰিয়া নিয়ন্ত্ৰণত সহায় কৰে।

৪. স্নায়ুকোষৰ সুৰক্ষা আৰু কাৰ্য (Protection and Function of Nervous Tissue)

স্নায়ুকোষে শৰীৰৰ বিভিন্ন অংশৰ পৰা উদ্দীপনা গ্ৰহণ কৰি স্নায়ু উদ্দীপনাৰ ৰূপত বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰে।

স্নায়ুতন্ত্ৰৰ প্ৰধান ভাগ দুটা—

১. কেন্দ্ৰীয় স্নায়ুতন্ত্ৰ (Central Nervous System): মগজু আৰু মেৰুৰজ্জুৰে গঠিত।

২. প্ৰান্তীয় স্নায়ুতন্ত্ৰ (Peripheral Nervous System): কেন্দ্ৰীয় স্নায়ুতন্ত্ৰৰ সৈতে শৰীৰৰ বিভিন্ন অংশক সংযোগ কৰা স্নায়ুসমূহেৰে গঠিত।

৫. উদ্ভিদৰ সমন্বয় (Coordination in Plants)

উদ্ভিদৰ স্নায়ুতন্ত্ৰ নাথাকে। উদ্ভিদে ৰাসায়নিক পদাৰ্থ আৰু উদ্ভিদ হৰম’নৰ সহায়ত বিভিন্ন উদ্দীপনাৰ প্ৰতি সঁহাৰি দিয়ে।

৫.১ উদ্দীপনাৰ প্ৰতি তাৎক্ষণিক সঁহাৰি (Immediate Response to Stimulus)

কোনো উদ্দীপনাৰ প্ৰতি উদ্ভিদে তাৎক্ষণিকভাৱে দিয়া সঁহাৰিক তাৎক্ষণিক সঁহাৰি বোলে।

উদাহৰণ: লাজুকী লতাৰ পাত স্পৰ্শ কৰিলে জাপ খাই যায়।

৫.২ বৃদ্ধিৰ বাবে হোৱা চলন (Movement Due to Growth)

উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি সম্পৰ্কীয় পৰিৱৰ্তনৰ ফলত হোৱা চলনক বৃদ্ধিজনিত চলন বোলে।

উদাহৰণ:

১. পোহৰৰ দিশে উদ্ভিদৰ কাণ্ডৰ বৃদ্ধি।

২. মাটিৰ দিশে শিপাৰ বৃদ্ধি।

৫.৩ উদ্দীপনাৰ দিশ অনুসৰি হোৱা চলন (Tropic Movement)

উদ্দীপনাৰ দিশৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি উদ্ভিদৰ অংগৰ বৃদ্ধি বা চলন হোৱাক ট্ৰপিক চলন বোলে।

প্ৰধান প্ৰকাৰসমূহ:

১. আলোকানুবৰ্তিতা (Phototropism): পোহৰৰ প্ৰতি উদ্ভিদৰ বৃদ্ধিজনিত সঁহাৰি।

উদাহৰণ: কাণ্ড পোহৰৰ দিশে বৃদ্ধি পায়।

২. অভিকৰ্ষণানুবৰ্তিতা (Geotropism): মাধ্যাকৰ্ষণৰ প্ৰতি উদ্ভিদৰ সঁহাৰি।

উদাহৰণ: শিপা মাটিৰ দিশে বৃদ্ধি পায়।

৩. জলানুবৰ্তিতা (Hydrotropism): পানীৰ প্ৰতি উদ্ভিদৰ সঁহাৰি।

উদাহৰণ: শিপা পানীৰ উৎসৰ দিশে বৃদ্ধি পায়।

৪. ৰাসায়নিকানুবৰ্তিতা (Chemotropism): ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ প্ৰতি উদ্ভিদৰ সঁহাৰি।

উদাহৰণ: পৰাগনলীৰ ডিম্বকৰ দিশে বৃদ্ধি।

৫. স্পৰ্শানুবৰ্তিতা (Thigmotropism): স্পৰ্শৰ প্ৰতি উদ্ভিদৰ সঁহাৰি।

উদাহৰণ: লতাজাতীয় উদ্ভিদৰ আকৰ্ষি কোনো অৱলম্বনক মেৰিয়াই ধৰা।

৫.৪ উদ্ভিদ হৰম’ন (Plant Hormones)

উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি, বিকাশ আৰু বিভিন্ন কাৰ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰা ৰাসায়নিক পদাৰ্থসমূহক উদ্ভিদ হৰম’ন বোলে।

প্ৰধান উদ্ভিদ হৰম’নসমূহ:

১. অক্সিন (Auxin): কোষৰ বৃদ্ধি আৰু দীঘল হোৱা প্ৰক্ৰিয়াত সহায় কৰে।

২. জিবাৰেলিন (Gibberellin): উদ্ভিদৰ কাণ্ডৰ বৃদ্ধি আৰু কোষৰ দীঘল হোৱাত সহায় কৰে।

৩. চাইট’কাইনিন (Cytokinin): কোষ বিভাজনত সহায় কৰে।

৪. এবছিছিক এছিড (Abscisic Acid): উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি বাধা দিয়ে আৰু পাতৰন্ধ্ৰ বন্ধ কৰাত সহায় কৰে।

৬. প্ৰাণীৰ হৰম’ন (Hormones in Animals)

অন্তঃস্ৰাৱী গ্ৰন্থিৰ পৰা নিঃসৃত হোৱা আৰু শৰীৰৰ বিভিন্ন কাৰ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰা ৰাসায়নিক পদাৰ্থসমূহক হৰম’ন বোলে।

৬.১ প্ৰধান অন্তঃস্ৰাৱী গ্ৰন্থি আৰু হৰম’ন

১. পিটুইটাৰী গ্ৰন্থি (Pituitary Gland): বৃদ্ধিৰ হৰম’ন নিঃসৰণ কৰে।

২. থাইৰয়ড গ্ৰন্থি (Thyroid Gland): থাইৰক্সিন (Thyroxine) হৰম’ন নিঃসৰণ কৰে।

৩. অগ্ন্যাশয় (Pancreas): ইনছুলিন (Insulin) নিঃসৰণ কৰে।

৪. এড্ৰিনেল গ্ৰন্থি (Adrenal Gland): এড্ৰিনেলিন (Adrenaline) নিঃসৰণ কৰে।

৫. শুক্ৰাশয় (Testes): টেষ্টোষ্টেৰন (Testosterone) নিঃসৰণ কৰে।

৬. ডিম্বাশয় (Ovary): ইষ্ট্ৰ’জেন (Estrogen) নিঃসৰণ কৰে।

৬.২ কেইটামান গুৰুত্বপূৰ্ণ হৰম’নৰ কাৰ্য

থাইৰক্সিন: শৰীৰৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়া নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। ইয়াৰ উৎপাদনৰ বাবে আয়’ডিন প্ৰয়োজন।

ইনছুলিন: তেজত গ্লুক’জৰ পৰিমাণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

এড্ৰিনেলিন: জৰুৰী অৱস্থাত শৰীৰক বিপদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ প্ৰস্তুত কৰে।

বৃদ্ধিৰ হৰম’ন: শৰীৰৰ স্বাভাৱিক বৃদ্ধি আৰু বিকাশত সহায় কৰে।

টেষ্টোষ্টেৰন আৰু ইষ্ট্ৰ’জেন: যৌন বৈশিষ্ট্য আৰু প্ৰজনন কাৰ্যৰ বিকাশত সহায় কৰে।

৬.৩ হৰম’নৰ পৰিমাণৰ নিয়ন্ত্ৰণ (Feedback Mechanism)

শৰীৰত হৰম’নৰ পৰিমাণ প্ৰয়োজন অনুসৰি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক ফীডবেক ব্যৱস্থা বোলে।

উদাহৰণ: তেজত গ্লুক’জৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি হ’লে অগ্ন্যাশয়ে অধিক ইনছুলিন নিঃসৰণ কৰে। ইয়াৰ ফলত তেজত গ্লুক’জৰ পৰিমাণ নিয়ন্ত্ৰিত হয়।

NEW VIDEO CLASS

Subject Ka Complete Video Solution Dekhein

Step-by-step easy concept explanation aur full questions Answer ke liye watch karein ya app download karein:

Leave a Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Scroll to Top