Winter maha offer Class 10 & 12 Bundles @ ₹299 ₹599
Ends in:
03d
14h
35m
40s

SEBA Class 10 Science Notes Chapter 6 জীৱন প্ৰক্ৰিয়া

SEBA Class 10 Science Notes Chapter 6 জীৱন প্ৰক্ৰিয়া Assamese Medium As Per New Syllabus to each chapter is provided in the list so that you can easily browse through different chapters SEBA Class 10 Science Notes Chapter 6 জীৱন প্ৰক্ৰিয়া and select need one. SEBA Class 10 General Science Important Notes in Assamese Download PDF.

SEBA Class 10 Science Notes Chapter 6 জীৱন প্ৰক্ৰিয়া

Also, you can read the NCERT book online in these sections Solutions by Expert Teachers as per Central Board of Secondary Education (CBSE) Book guidelines. SEBA Class 10 Science Study Notes in Assamese are part of All Subject Solutions. Here we have given SEBA Class 10 Science Study Material Assamese Medium for All Chapters, You can practice these here.

Chapter: 6

IMPORTANT NOTES

১. জীৱন প্ৰক্ৰিয়া (Life Processes)

জীৱৰ জীৱন ধাৰণ আৰু জীয়াই থকাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বিভিন্ন জৈৱিক কাৰ্যসমূহক জীৱন প্ৰক্ৰিয়া বোলে।

প্ৰধান জীৱন প্ৰক্ৰিয়াসমূহ হ’ল—

(i) পুষ্টি (Nutrition)

(ii) শ্বসন (Respiration)

(iii) পৰিবহণ (Transportation)

(iv) ৰেচন (Excretion)

২. পুষ্টি (Nutrition)

যি প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা জীৱই খাদ্য গ্ৰহণ কৰি শৰীৰৰ বৃদ্ধি, শক্তি উৎপাদন আৰু বিভিন্ন জৈৱিক কাৰ্যৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পুষ্টি লাভ কৰে, তাক পুষ্টি বোলে।

২.১ স্বপোষী পুষ্টি (Autotrophic Nutrition)

যি পুষ্টি প্ৰক্ৰিয়াত জীৱই নিজৰ খাদ্য নিজে প্ৰস্তুত কৰে, তাক স্বপোষী পুষ্টি বোলে।

উদাহৰণ: সেউজীয়া উদ্ভিদ।

সালোক সংশ্লেষণ (Photosynthesis):

যি প্ৰক্ৰিয়াত সেউজীয়া উদ্ভিদে সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু পত্ৰহৰিতৰ উপস্থিতিত কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড আৰু পানীৰ পৰা খাদ্য প্ৰস্তুত কৰে, তাক সালোক সংশ্লেষণ বোলে।

সালোক সংশ্লেষণৰ সমীকৰণ:

6CO₂ + 12H₂O —(সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু পত্ৰহৰিত)→ C₆H₁₂O₆ + 6O₂ + 6H₂O

সালোক সংশ্লেষণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় উপাদানসমূহ:

১. সূৰ্যৰ পোহৰ।

২. পত্ৰহৰিত (Chlorophyll)।

৩. কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড।

৪. পানী।

পত্ৰৰন্ধ্ৰ (Stomata):

পাতৰ পৃষ্ঠত থকা ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ ৰন্ধ্ৰসমূহক পত্ৰৰন্ধ্ৰ বোলে। ইয়াৰ মাজেৰে উদ্ভিদৰ গেছৰ আদান-প্ৰদান আৰু প্ৰস্বেদন সংঘটিত হয়।

ৰক্ষীকোষ (Guard Cells): পত্ৰৰন্ধ্ৰৰ খোলা আৰু বন্ধ হোৱা প্ৰক্ৰিয়া নিয়ন্ত্ৰণ কৰা কোষসমূহক ৰক্ষীকোষ বোলে।

২.২ পৰপোষী পুষ্টি (Heterotrophic Nutrition)

যি পুষ্টি প্ৰক্ৰিয়াত জীৱই নিজৰ খাদ্য নিজে প্ৰস্তুত কৰিব নোৱাৰে আৰু আন জীৱৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, তাক পৰপোষী পুষ্টি বোলে।

পৰপোষী পুষ্টিৰ প্ৰকাৰসমূহ:

১. মৃতজীৱী পুষ্টি (Saprophytic Nutrition): মৃত আৰু পচি যোৱা জৈৱিক পদাৰ্থৰ পৰা খাদ্য আহৰণ কৰা প্ৰক্ৰিয়া।

উদাহৰণ: ভেঁকুৰ।

২. পৰজীৱী পুষ্টি (Parasitic Nutrition): আন জীৱৰ শৰীৰৰ পৰা খাদ্য আহৰণ কৰা প্ৰক্ৰিয়া।

উদাহৰণ: কচুপাতৰ লতা (Cuscuta)।

৩. হ’ল’জ’ৱিক পুষ্টি (Holozoic Nutrition): খাদ্য গ্ৰহণ কৰি শৰীৰৰ ভিতৰত পাচন আৰু শোষণৰ দ্বাৰা খাদ্য লাভ কৰা প্ৰক্ৰিয়া।

উদাহৰণ: মানুহ, এমিবা।

৩. মানুহৰ পৰিপাক তন্ত্ৰ (Human Digestive System)

মানুহৰ খাদ্য গ্ৰহণ, পাচন, শোষণ আৰু অপাচ্য পদাৰ্থ নিষ্কাশনৰ বাবে থকা অংগসমূহৰ সমষ্টিক পৰিপাক তন্ত্ৰ বোলে।

পৰিপাক তন্ত্ৰৰ প্ৰধান অংগসমূহ:

১. মুখগহ্বৰ (Buccal Cavity)

২. খাদ্যনলী (Oesophagus)

৩. পাকস্থলী (Stomach)

৪. ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ (Small Intestine)

৫. বৃহদান্ত্ৰ (Large Intestine)

৬. মলাশয় (Rectum)

৭. পায়ু (Anus)

সহায়ক গ্ৰন্থিসমূহ:

১. লালটি গ্ৰন্থি (Salivary Glands)

২. যকৃত (Liver)

৩. অগ্ন্যাশয় (Pancreas)

পাচন প্ৰক্ৰিয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা:

  • মুখত লালটিত থকা এমাইলেজ (Amylase) উৎসেচকে শ্বেতসাৰ ভাঙি সৰল শৰ্কৰালৈ পৰিৱৰ্তন কৰে।
  • পাকস্থলীত হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিড (HCl) আৰু পেপছিন থাকে।
  • যকৃতে পিত্তৰস (Bile Juice) উৎপন্ন কৰে, যিয়ে চৰ্বিৰ ইমালচিফিকেচনত সহায় কৰে।
  • ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰত খাদ্যৰ সম্পূৰ্ণ পাচন আৰু পুষ্টিকৰ পদাৰ্থৰ শোষণ হয়।
  • ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ ভিলাই (Villi) খাদ্যৰ পুষ্টিকৰ পদাৰ্থ শোষণৰ বাবে পৃষ্ঠকালি বৃদ্ধি কৰে।

৪. শ্বসন (Respiration)

যি জৈৱিক প্ৰক্ৰিয়াত খাদ্যৰ জাৰণৰ ফলত শক্তি মুক্ত হয়, তাক শ্বসন বোলে।

৪.১ বায়বীয় শ্বসন (Aerobic Respiration)

অক্সিজেনৰ উপস্থিতিত খাদ্যৰ সম্পূৰ্ণ জাৰণ ঘটি কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড, পানী আৰু শক্তি উৎপন্ন হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক বায়বীয় শ্বসন বোলে।

সমীকৰণ:

C₆H₁₂O₆ + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O + শক্তি

স্থান: মাইট’কণ্ড্ৰিয়া (Mitochondria)।

৪.২ অবায়বীয় শ্বসন (Anaerobic Respiration)

অক্সিজেনৰ অনুপস্থিতিত খাদ্যৰ আংশিক ভাঙোনৰ ফলত শক্তি উৎপন্ন হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক অবায়বীয় শ্বসন বোলে।

উদাহৰণ:

১. ইষ্টত:

C₆H₁₂O₆ → 2C₂H₅OH + 2CO₂ + শক্তি

২. পেশী কোষত:

C₆H₁₂O₆ → 2C₃H₆O₃ + শক্তি

৪.৩ বায়বীয় আৰু অবায়বীয় শ্বসনৰ পাৰ্থক্য

বায়বীয় শ্বসন:

  • অক্সিজেনৰ উপস্থিতিত সংঘটিত হয়।
  • খাদ্যৰ সম্পূৰ্ণ জাৰণ ঘটে।
  • অধিক শক্তি উৎপন্ন হয়।

অবায়বীয় শ্বসন:

  • অক্সিজেনৰ অনুপস্থিতিত সংঘটিত হয়।
  • খাদ্যৰ আংশিক জাৰণ ঘটে।
  • কম শক্তি উৎপন্ন হয়।

৪.৪ ATP (Adenosine Triphosphate)

ATP-ক কোষৰ শক্তিৰ মুদ্ৰা (Energy Currency) বুলি কোৱা হয়। কোষৰ বিভিন্ন জৈৱিক কাৰ্যৰ বাবে ATP-এ শক্তি যোগান ধৰে।

৫. মানুহৰ শ্বসন তন্ত্ৰ (Human Respiratory System)

মানুহৰ শ্বসন তন্ত্ৰৰ প্ৰধান অংগসমূহ হ’ল—

১. নাসিকা (Nostrils)

২. নাসাগহ্বৰ (Nasal Cavity)

৩. শ্বাসনলী (Trachea)

৪. ব্ৰংকাছ (Bronchi)

৫. ব্ৰংকিঅ’লছ (Bronchioles)

৬. বায়ুকোষ (Alveoli)

৭. হাওঁফাওঁ (Lungs)

বায়ুকোষ (Alveoli):

হাওঁফাওঁত থকা ক্ষুদ্ৰ বায়ুপূৰ্ণ থলীবোৰক বায়ুকোষ বোলে। ইয়াত অক্সিজেন আৰু কাৰ্বন ডাই-অক্সাইডৰ আদান-প্ৰদান হয়।

ডায়াফ্ৰাম (Diaphragm): বুকুৰ গহ্বৰ আৰু উদৰ গহ্বৰ পৃথক কৰা গম্বুজ আকৃতিৰ পেশীবোৰক ডায়াফ্ৰাম বোলে। ই উশাহ লোৱা আৰু এৰাত সহায় কৰে।

৬. পৰিবহণ (Transportation)

জীৱৰ শৰীৰৰ এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ খাদ্য, অক্সিজেন, পানী আৰু অন্যান্য প্ৰয়োজনীয় পদাৰ্থ কঢ়িয়াই নিয়া প্ৰক্ৰিয়াক পৰিবহণ বোলে।

৬.১ মানুহৰ পৰিবহণ তন্ত্ৰ (Transportation in Human Beings)

মানুহৰ পৰিবহণ তন্ত্ৰৰ প্ৰধান অংশসমূহ হ’ল—

১. হৃদযন্ত্ৰ (Heart)

২. তেজ (Blood)

৩. ৰক্তবাহী নলী (Blood Vessels)

৬.২ হৃদযন্ত্ৰ (Heart)

হৃদযন্ত্ৰ হৈছে মানুহৰ শৰীৰৰ তেজ পাম্প কৰা পেশীবহুল অংগ। মানুহৰ হৃদযন্ত্ৰত চাৰিটা কোঠালি থাকে।

১. সোঁ অলিন্দ (Right Atrium)

২. বাওঁ অলিন্দ (Left Atrium)

৩. সোঁ নিলয় (Right Ventricle)

৪. বাওঁ নিলয় (Left Ventricle)

দ্বৈত পৰিবহণ (Double Circulation):

এটা সম্পূৰ্ণ চক্ৰত তেজে হৃদযন্ত্ৰৰ মাজেৰে দুবাৰ পাৰ হোৱা পৰিবহণ প্ৰক্ৰিয়াক দ্বৈত পৰিবহণ বোলে।

ইয়াৰ দুটা অংশ—

১. হাওঁফাওঁৰ পৰিবহণ (Pulmonary Circulation): হৃদযন্ত্ৰৰ পৰা হাওঁফাওঁলৈ আৰু হাওঁফাওঁৰ পৰা হৃদযন্ত্ৰলৈ তেজৰ পৰিবহণ।

২. দেহীয় পৰিবহণ (Systemic Circulation): হৃদযন্ত্ৰৰ পৰা শৰীৰৰ বিভিন্ন অংশলৈ আৰু পুনৰ হৃদযন্ত্ৰলৈ তেজৰ পৰিবহণ।

৬.৩ তেজৰ উপাদানসমূহ (Components of Blood)

তেজৰ প্ৰধান উপাদানসমূহ হ’ল—

১. প্লাজমা (Plasma): তেজৰ তৰল অংশ। ই পুষ্টিকৰ পদাৰ্থ, কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড আৰু বৰ্জিত পদাৰ্থ পৰিবহণ কৰে।

২. লোহিত ৰক্ত কণিকা (RBC): হিম’গ্লবিনৰ সহায়ত অক্সিজেন পৰিবহণ কৰে।

৩. শ্বেত ৰক্ত কণিকা (WBC): শৰীৰক ৰোগৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।

৪. অনুচক্ৰিকা (Platelets): তেজ গোট মৰা প্ৰক্ৰিয়াত সহায় কৰে।

৬.৪ ৰক্তবাহী নলী (Blood Vessels)

১. ধমনী (Arteries): হৃদযন্ত্ৰৰ পৰা শৰীৰৰ বিভিন্ন অংশলৈ তেজ কঢ়িয়াই নিয়ে।

২. সিৰা (Veins): শৰীৰৰ বিভিন্ন অংশৰ পৰা হৃদযন্ত্ৰলৈ তেজ কঢ়িয়াই আনে।

৩. কেশিকা (Capillaries): অতি সূক্ষ্ম ৰক্তবাহী নলী, যিয়ে তেজ আৰু কলাৰ মাজত পদাৰ্থৰ আদান-প্ৰদানত সহায় কৰে।

৬.৫ লসিকা (Lymph)

লসিকা এবিধ পাতল হালধীয়া ৰঙৰ তৰল পদাৰ্থ। ই কলাৰ মাজত থকা অতিৰিক্ত তৰল সংগ্ৰহ কৰি পুনৰ তেজৰ পৰিবহণ তন্ত্ৰলৈ ঘূৰাই আনে আৰু শৰীৰৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধত সহায় কৰে।

৭. উদ্ভিদৰ পৰিবহণ (Transportation in Plants)

উদ্ভিদত পানী, খনিজ লৱণ আৰু খাদ্য পৰিবহণৰ বাবে বিশেষ কলা থাকে।

১. জাইলেম (Xylem):

জাইলেমে শিপাৰ পৰা পানী আৰু খনিজ লৱণ উদ্ভিদৰ বিভিন্ন অংশলৈ পৰিবহণ কৰে।

২. ফ্ল’ৱেম (Phloem):

ফ্ল’ৱেমে পাতত প্ৰস্তুত হোৱা খাদ্য উদ্ভিদৰ বিভিন্ন অংশলৈ পৰিবহণ কৰে।

প্ৰস্বেদন (Transpiration):

উদ্ভিদৰ বায়ৱীয় অংশৰ পৰা, বিশেষকৈ পাতৰ পত্ৰৰন্ধ্ৰৰ মাজেৰে পানী বাষ্পৰ ৰূপত ওলাই যোৱা প্ৰক্ৰিয়াক প্ৰস্বেদন বোলে।

প্ৰস্বেদনৰ গুৰুত্ব:

১. উদ্ভিদৰ দেহৰ পৰা অতিৰিক্ত পানী বাহিৰ কৰে।

২. পানী আৰু খনিজ লৱণৰ ঊৰ্ধ্বমুখী পৰিবহণত সহায় কৰে।

৩. উদ্ভিদৰ দেহৰ উষ্ণতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

৮. ৰেচন (Excretion)

জীৱৰ শৰীৰত উৎপন্ন হোৱা বিপাকীয় বৰ্জিত পদাৰ্থসমূহ বাহিৰ কৰি দিয়া প্ৰক্ৰিয়াক ৰেচন বোলে।

৮.১ মানুহৰ ৰেচন তন্ত্ৰ (Excretory System in Human Beings)

মানুহৰ ৰেচন তন্ত্ৰৰ প্ৰধান অংগসমূহ হ’ল—

১. বৃক্ক (Kidneys)

২. মূত্ৰবাহী নলী (Ureters)

৩. মূত্ৰাশয় (Urinary Bladder)

৪. মূত্ৰনলী (Urethra)

বৃক্ক (Kidney):

বৃক্কই তেজৰ পৰা বৰ্জিত পদাৰ্থ আৰু অতিৰিক্ত পানী পৃথক কৰি মূত্ৰ প্ৰস্তুত কৰে।

নেফ্ৰন (Nephron):

বৃক্কৰ গঠন আৰু কাৰ্যৰ এককক নেফ্ৰন বোলে। ই তেজ পৰিশোধন কৰি মূত্ৰ গঠনত সহায় কৰে।

মূত্ৰ গঠনৰ প্ৰধান প্ৰক্ৰিয়াসমূহ:

১. পৰিস্ৰাৱণ (Filtration)

২. পুনঃশোষণ (Reabsorption)

৩. ক্ষৰণ (Secretion)

কৃত্ৰিম বৃক্ক (Artificial Kidney):

বৃক্কই সঠিকভাৱে কাম নকৰিলে ডায়েলাইছিছ (Dialysis) পদ্ধতিৰ সহায়ত তেজৰ পৰা বৰ্জিত পদাৰ্থ আঁতৰোৱা হয়।

৮.২ উদ্ভিদৰ ৰেচন (Excretion in Plants)

উদ্ভিদে বিভিন্ন উপায়েৰে বৰ্জিত পদাৰ্থ বাহিৰ কৰে।

১. অক্সিজেন আৰু কাৰ্বন ডাই-অক্সাইডৰ দৰে গেছ পত্ৰৰন্ধ্ৰ আৰু অন্যান্য ৰন্ধ্ৰৰ মাজেৰে বাহিৰ হয়।

২. অতিৰিক্ত পানী প্ৰস্বেদনৰ দ্বাৰা বাহিৰ হয়।

৩. কিছুমান বৰ্জিত পদাৰ্থ পাত, বাকলি আৰু ফলত জমা হয়। এইবোৰ সৰি পৰিলে বৰ্জিত পদাৰ্থও আঁতৰি যায়।

৪. ৰেজিন (Resin) আৰু গাম (Gum) আদি পদাৰ্থ উদ্ভিদে উৎপন্ন কৰে।

NEW VIDEO CLASS

Subject Ka Complete Video Solution Dekhein

Step-by-step easy concept explanation aur full questions Answer ke liye watch karein ya app download karein:

Leave a Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Scroll to Top