SEBA Class 10 Science Notes Chapter 13 বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ চুম্বকীয় ক্ৰিয়া Assamese Medium As Per New Syllabus to each chapter is provided in the list so that you can easily browse through different chapters SEBA Class 10 Science Notes Chapter 13 বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ চুম্বকীয় ক্ৰিয়া and select need one. SEBA Class 10 General Science Important Notes in Assamese Download PDF.
SEBA Class 10 Science Notes Chapter 13 বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ চুম্বকীয় ক্ৰিয়া
Also, you can read the SEBA book online in these sections Solutions by Expert Teachers as per Central Board of Secondary Education (CBSE) Book guidelines. SEBA Class 10 Science Study Notes in Assamese are part of All Subject Solutions. Here we have given SEBA Class 10 Science Study Material Assamese Medium for All Chapters, You can practice these here.
বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ চুম্বকীয় ক্ৰিয়া
Chapter: 13
| IMPORTANT NOTES |
১. চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ আৰু বলৰেখা (Magnetic Field and Field Lines)
চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ (Magnetic Field): চুম্বকৰ চাৰিওফালে থকা যি অঞ্চলত চুম্বকীয় বল অনুভৱ কৰিব পাৰি, সেই অঞ্চলক চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ বোলে।
চুম্বকীয় বলৰেখা (Magnetic Field Lines): চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ দিশ আৰু প্ৰকৃতি দেখুৱাবলৈ অংকন কৰা কাল্পনিক ৰেখাসমূহক চুম্বকীয় বলৰেখা বোলে।
চুম্বকীয় বলৰেখাৰ বৈশিষ্ট্য:
- চুম্বকৰ বাহিৰত বলৰেখাসমূহ উত্তৰ মেৰুৰ পৰা দক্ষিণ মেৰুলৈ যায়।
- চুম্বকৰ ভিতৰত বলৰেখাসমূহ দক্ষিণ মেৰুৰ পৰা উত্তৰ মেৰুলৈ যায়।
- চুম্বকীয় বলৰেখাসমূহে কেতিয়াও পৰস্পৰক ছেদ নকৰে।
- য’ত বলৰেখাসমূহ ঘন হয়, তাত চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ শক্তিশালী হয়।
২. বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ ফলত চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ (Magnetic Field Due to Current-Carrying Conductor)
যেতিয়া কোনো পৰিবাহীৰ মাজেৰে বৈদ্যুতিক প্ৰবাহ চালিত হয়, তেতিয়া পৰিবাহীৰ চাৰিওফালে চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ সৃষ্টি হয়।
(ক) পোন পৰিবাহীৰ চাৰিওফালে চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ
পোন পৰিবাহীৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ প্ৰবাহ চালিত হ’লে ইয়াৰ চাৰিওফালে বৃত্তাকাৰ চুম্বকীয় বলৰেখাৰ সৃষ্টি হয়।
- প্ৰবাহৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিলে চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ শক্তি বৃদ্ধি পায়।
- পৰিবাহীৰ পৰা দূৰত্ব বৃদ্ধি কৰিলে চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ শক্তি কমে।
(খ) সোঁহাতৰ বুঢ়া আঙুলিৰ নিয়ম (Right-Hand Thumb Rule)
যদি সোঁহাতৰ বুঢ়া আঙুলিটো বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ দিশত ৰাখি পৰিবাহীডাল ধৰা হয়, তেন্তে আন আঙুলিকেইটাই পৰিবাহীৰ চাৰিওফালে সৃষ্টি হোৱা চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ দিশ দেখুৱায়।
(গ) বৃত্তাকাৰ কুণ্ডলীৰ চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ
বৃত্তাকাৰ কুণ্ডলীৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ প্ৰবাহ চালিত হ’লে ইয়াৰ প্ৰতিটো অংশই চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ সৃষ্টি কৰে। কুণ্ডলীৰ কেন্দ্ৰত এই ক্ষেত্ৰসমূহ একে দিশত যোগ হয়।
(ঘ) ছ’লেনইডৰ চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ (Magnetic Field Due to a Solenoid)
বহুতো বৃত্তাকাৰ পাক থকা দীঘল চিলিণ্ডাৰ আকৃতিৰ কুণ্ডলীক ছ’লেনইড বোলে।
- ছ’লেনইডৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ প্ৰবাহ চালিত কৰিলে ইয়াৰ চাৰিওফালে চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ সৃষ্টি হয়।
- ছ’লেনইডৰ ভিতৰৰ চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ প্ৰায় সমান আৰু শক্তিশালী হয়।
- ছ’লেনইডে দণ্ড চুম্বকৰ দৰে আচৰণ কৰে।
৩. চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰত বিদ্যুৎ প্ৰবাহযুক্ত পৰিবাহীৰ ওপৰত বল (Force on a Current-Carrying Conductor in a Magnetic Field)
যেতিয়া কোনো বিদ্যুৎ প্ৰবাহযুক্ত পৰিবাহীক চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰত ৰখা হয়, তেতিয়া পৰিবাহীডালৰ ওপৰত এটা বল ক্ৰিয়া কৰে।
- বলৰ দিশ বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ দিশ আৰু চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ দিশৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
- বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ দিশ বা চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ দিশ সলনি কৰিলে বলৰ দিশো সলনি হয়।
ফ্লেমিঙৰ বাওঁহাতৰ নিয়ম (Fleming’s Left-Hand Rule)
বাওঁহাতৰ বুঢ়া আঙুলি, তৰ্জনী আঙুলি আৰু মধ্যমা আঙুলি পৰস্পৰ লম্বভাৱে মেলি ধৰিলে—
- তৰ্জনী আঙুলিয়ে চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ দিশ দেখুৱায়।
- মধ্যমা আঙুলিয়ে বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ দিশ দেখুৱায়।
- বুঢ়া আঙুলিয়ে পৰিবাহীৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰা বলৰ দিশ দেখুৱায়।

৪. বৈদ্যুতিক মটৰ (Electric Motor)
বৈদ্যুতিক শক্তিক যান্ত্ৰিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা সঁজুলিক বৈদ্যুতিক মটৰ বোলে।
বৈদ্যুতিক মটৰৰ মূল অংশসমূহ:
- আয়তাকাৰ কুণ্ডলী
- শক্তিশালী চুম্বক
- বিভক্ত বলয় (Split Ring)
- কাৰ্বন ব্ৰাছ
- বিদ্যুৎ উৎস
কাৰ্যনীতি: চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰত ৰখা বিদ্যুৎ প্ৰবাহযুক্ত কুণ্ডলীৰ ওপৰত বল ক্ৰিয়া কৰে। এই বলৰ ফলত কুণ্ডলী ঘূৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।
ব্যৱহাৰ: বৈদ্যুতিক পাংখা, মিক্সাৰ, ৱাশ্বিং মেচিন আদি।

৫. বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় আৱেশ (Electromagnetic Induction)
যেতিয়া কোনো পৰিবাহীৰ সৈতে জড়িত চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ পৰিৱৰ্তন ঘটে, তেতিয়া পৰিবাহীত প্ৰৰোচিত বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ সৃষ্টি হয়। এই পৰিঘটনাক বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় আৱেশ বোলে।
- চুম্বক আৰু কুণ্ডলীৰ মাজত আপেক্ষিক গতি থাকিলে প্ৰৰোচিত বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে।
- চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত প্ৰৰোচিত বিদ্যুৎ প্ৰবাহ উৎপন্ন হয়।
ফ্লেমিঙৰ সোঁহাতৰ নিয়ম (Fleming’s Right-Hand Rule)
সোঁহাতৰ বুঢ়া আঙুলি, তৰ্জনী আঙুলি আৰু মধ্যমা আঙুলি পৰস্পৰ লম্বভাৱে মেলি ধৰিলে—
- তৰ্জনী আঙুলিয়ে চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ দিশ দেখুৱায়।
- বুঢ়া আঙুলিয়ে পৰিবাহীৰ গতিৰ দিশ দেখুৱায়।
- মধ্যমা আঙুলিয়ে প্ৰৰোচিত বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ দিশ দেখুৱায়।
৬. বৈদ্যুতিক জেনেৰেটৰ (Electric Generator)
যান্ত্ৰিক শক্তিক বৈদ্যুতিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা সঁজুলিক বৈদ্যুতিক জেনেৰেটৰ বোলে।
কাৰ্যনীতি: বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় আৱেশৰ নীতিৰ ওপৰত বৈদ্যুতিক জেনেৰেটৰে কাম কৰে।
প্ৰধান অংশসমূহ:
- আয়তাকাৰ কুণ্ডলী
- চুম্বক
- বলয়
- ব্ৰাছ
- বাহ্যিক বৰ্তনী
AC জেনেৰেটৰ: পৰ্যায়ক্ৰমে দিশ সলনি কৰা পৰিৱৰ্তী বিদ্যুৎ প্ৰবাহ উৎপন্ন কৰে।
DC জেনেৰেটৰ: একে দিশত প্ৰবাহিত হোৱা একমুখী বিদ্যুৎ প্ৰবাহ উৎপন্ন কৰে।

৭. ঘৰুৱা বৈদ্যুতিক বৰ্তনী (Domestic Electric Circuits)
ঘৰত বৈদ্যুতিক সঁজুলিসমূহ চলাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বৈদ্যুতিক সংযোগ ব্যৱস্থাক ঘৰুৱা বৈদ্যুতিক বৰ্তনী বোলে।
ঘৰুৱা বৰ্তনীৰ তিনিডাল তাঁৰ:
(i) লাইভ তাঁৰ (Live Wire): বিদ্যুৎ প্ৰবাহ সঁজুলিলৈ কঢ়িয়াই নিয়ে।
(ii) নিউট্ৰেল তাঁৰ (Neutral Wire): বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ বাবে ঘূৰি অহাৰ পথ প্ৰদান কৰে।
(iii) আৰ্থ তাঁৰ (Earth Wire): বৈদ্যুতিক সঁজুলিৰ ধাতৱ অংশৰ পৰা অতিৰিক্ত বিদ্যুৎ মাটিলৈ প্ৰেৰণ কৰি বৈদ্যুতিক আঘাতৰ পৰা সুৰক্ষা দিয়ে।
ফিউজ (Fuse): বৰ্তনীত অত্যধিক বিদ্যুৎ প্ৰবাহ হ’লে ফিউজৰ তাঁৰ গলি বৰ্তনী বিচ্ছিন্ন কৰে। ইয়াৰ ফলত বৈদ্যুতিক সঁজুলি সুৰক্ষিত থাকে।
শ্বৰ্ট চাৰ্কিট (Short Circuit): লাইভ আৰু নিউট্ৰেল তাঁৰ প্ৰত্যক্ষভাৱে সংস্পৰ্শলৈ আহিলে অতি বেছি বিদ্যুৎ প্ৰবাহ সৃষ্টি হয়। ইয়াক শ্বৰ্ট চাৰ্কিট বোলে।
অভাৰলোডিং (Overloading): একেটা বৰ্তনীত অত্যধিক বৈদ্যুতিক সঁজুলি সংযোগ কৰাৰ ফলত প্ৰয়োজনতকৈ অধিক বিদ্যুৎ প্ৰবাহ হোৱাক অভাৰলোডিং বোলে।

Subject Ka Complete Video Solution Dekhein
Step-by-step easy concept explanation aur full questions Answer ke liye watch karein ya app download karein:

