Winter maha offer Class 10 & 12 Bundles @ ₹299 ₹599
Ends in:
03d
14h
35m
40s

SEBA Class 10 Social Science Notes Chapter 12 বিত্তীয় সাক্ষৰতা

SEBA Class 10 Social Science Notes Chapter 12 বিত্তীয় সাক্ষৰতা Assamese Medium As Per New Syllabus to each chapter is provided in the list so that you can easily browse through different chapters SEBA Class 10 Social Science Notes Chapter 12 বিত্তীয় সাক্ষৰতা and select need one. SEBA Class 10 Social Science Important Notes in Assamese Download PDF.

SEBA Class 10 Social Science Notes Chapter 12 বিত্তীয় সাক্ষৰতা

Also, you can read the NCERT book online in these sections Solutions by Expert Teachers as per Central Board of Secondary Education (CBSE) Book guidelines. SEBA Class 10 Social Science Study Notes in Assamese are part of All Subject Solutions. Here we have given SEBA Class 10 Social Science Study Material Assamese Medium for All Chapters, You can practice these here.

Chapter: 12

IMPORTANT NOTES

১. বিত্তীয় সাক্ষৰতা (Financial Literacy)

বিত্তীয় সাক্ষৰতা বুলিলে ধন-সম্পত্তি, বেংকিং, সঞ্চয়, বিনিয়োগ, ঋণ, বিত্তীয় বজাৰ আৰু ধনৰ সঠিক ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে থকা জ্ঞান আৰু বুজাবুজিক বুজায়। এজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ উপাৰ্জন, ব্যয়, সঞ্চয় আৰু বিনিয়োগৰ বিষয়ে সঠিক সিদ্ধান্ত ল’ব পৰাটো বিত্তীয় সাক্ষৰতাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।

বিত্তীয় সাক্ষৰতাৰ প্ৰয়োজনীয়তা:

(i) ধনৰ সঠিক ব্যৱহাৰ আৰু পৰিকল্পনা কৰিবলৈ সহায় কৰে।

(ii) সঞ্চয়ৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলে।

(iii) বেংকিং আৰু ডিজিটেল লেনদেনৰ বিষয়ে জ্ঞান দিয়ে।

(iv) সঠিক বিনিয়োগৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত সহায় কৰে।

(v) বিত্তীয় প্ৰৱঞ্চনা আৰু চাইবাৰ অপৰাধৰ পৰা সুৰক্ষিত থাকিবলৈ সহায় কৰে।

২. বেংকিং কাৰ্ডসমূহ (Banking Cards)

বেংকিং কাৰ্ড হৈছে বেংকে গ্ৰাহকক প্ৰদান কৰা একধৰণৰ কাৰ্ড, যাৰ সহায়ত নগদ ধন নোহোৱাকৈ বিভিন্ন বিত্তীয় লেনদেন কৰিব পাৰি। বেংকিং কাৰ্ডক সাধাৰণতে প্লাষ্টিক মানি (Plastic Money) বুলিও কোৱা হয়।

বেংকিং কাৰ্ডৰ প্ৰধান দুটা প্ৰকাৰ হ’ল—

(ক) ডেবিট কাৰ্ড (Debit Card): ডেবিট কাৰ্ড বেংকৰ গ্ৰাহকক প্ৰদান কৰা এখন কাৰ্ড। এই কাৰ্ডৰ সহায়ত গ্ৰাহকে নিজৰ বেংক একাউণ্টত থকা ধন ব্যৱহাৰ কৰি লেনদেন কৰিব পাৰে।

ডেবিট কাৰ্ডৰ ব্যৱহাৰ:

  • ATM-ৰ পৰা নগদ ধন উলিয়াব পাৰি।
  • বেংক একাউণ্টত নগদ ধন জমা কৰিব পাৰি।
  • দোকানত Swipe Machine ব্যৱহাৰ কৰি ধন পৰিশোধ কৰিব পাৰি।
  • অনলাইন সামগ্ৰী ক্ৰয়ৰ ক্ষেত্ৰত ধন পৰিশোধ কৰিব পাৰি।
  • বেংক একাউণ্টৰ ধনৰ পৰিমাণ অনুসৰি লেনদেন কৰিব পাৰি।

ডেবিট কাৰ্ড ব্যৱহাৰ কৰোঁতে PIN নম্বৰ গোপনে ৰাখিব লাগে। কাৰ্ডৰ PIN আনক জনাব নালাগে।

(খ) ক্ৰেডিট কাৰ্ড (Credit Card): ক্ৰেডিট কাৰ্ড হৈছে বেংকে গ্ৰাহকক প্ৰদান কৰা এনে এখন কাৰ্ড, যাৰ সহায়ত গ্ৰাহকে বেংকৰ পৰা নিৰ্দিষ্ট সীমালৈকে ধন ধাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। এই ধন নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত বেংকক ঘূৰাই দিব লাগে।

ক্ৰেডিট কাৰ্ডৰ বৈশিষ্ট্য:

  • বেংকে গ্ৰাহকক এক নিৰ্দিষ্ট ক্ৰেডিট সীমা (Credit Limit) প্ৰদান কৰে।
  • গ্ৰাহকে সেই সীমাৰ ভিতৰত সামগ্ৰী ক্ৰয় বা সেৱাৰ মূল্য পৰিশোধ কৰিব পাৰে।
  • নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত ব্যৱহাৰ কৰা ধন পৰিশোধ কৰিব লাগে।
  • সময়মতে ধন পৰিশোধ নকৰিলে সুত (Interest) দিবলগীয়া হ’ব পাৰে।

ডেবিট কাৰ্ড আৰু ক্ৰেডিট কাৰ্ডৰ পাৰ্থক্য

ডেবিট কাৰ্ডক্ৰেডিট কাৰ্ড
নিজৰ বেংক একাউণ্টৰ ধন ব্যৱহাৰ কৰা হয়।বেংকৰ পৰা ধন ধাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
একাউণ্টত ধন থাকিব লাগে।বেংকে নিৰ্দিষ্ট ক্ৰেডিট সীমা প্ৰদান কৰে।
ব্যৱহৃত ধন একাউণ্টৰ পৰা কটা যায়।ব্যৱহৃত ধন পিছত বেংকক ঘূৰাই দিব লাগে।
ধাৰ হিচাপে ধন লোৱা নহয়।সময়মতে পৰিশোধ নকৰিলে সুত লাগিব পাৰে।

বেংকিং কাৰ্ড ব্যৱহাৰৰ সময়ত সাৱধানতা:

  • ATM ব্যৱহাৰ কৰোঁতে PIN নম্বৰ আনক দেখুৱাব নালাগে।
  • কাৰ্ড হেৰালে লগে লগে বেংকক জনাই ব্লক কৰিব লাগে।
  • কাৰ্ডৰ PIN, CVV আৰু OTP আনক জনাব নালাগে।
  • অচিনাকি ব্যক্তিৰ সহায়ত ATM-ত লেনদেন নকৰাই ভাল।
  • কাৰ্ডৰ লেনদেনৰ SMS আৰু বিবৃতি নিয়মীয়াকৈ পৰীক্ষা কৰিব লাগে।

৩. ডিজিটেল পৰিশোধৰ পদ্ধতিসমূহ (Modes of Digital Payments)

ডিজিটেল পৰিশোধ হৈছে ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমৰ সহায়ত নগদ ধনৰ পৰিৱৰ্তে ধন লেনদেন কৰা পদ্ধতি। ইয়াৰ জৰিয়তে এজন ব্যক্তিয়ে আন এজন ব্যক্তিলৈ বা কোনো প্ৰতিষ্ঠানলৈ সহজে ধন পঠিয়াব পাৰে।

(ক) ইলেক্ট্ৰনিক বেংকিং (Electronic Banking): ইলেক্ট্ৰনিক বেংকিং হৈছে ইণ্টাৰনেট বা ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমৰ সহায়ত বেংকৰ বিভিন্ন সেৱা ব্যৱহাৰ কৰা পদ্ধতি। ইয়াৰ জৰিয়তে ঘৰত বহিয়েই ধন স্থানান্তৰ, একাউণ্টৰ বেলেঞ্চ পৰীক্ষা আৰু বিল পৰিশোধ কৰিব পাৰি।

ইলেক্ট্ৰনিক বেংকিঙৰ ধন স্থানান্তৰৰ প্ৰধান পদ্ধতি:

(i) NEFT (National Electronic Funds Transfer): NEFT-ৰ সহায়ত এটা বেংক একাউণ্টৰ পৰা আন এটা বেংক একাউণ্টলৈ ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে ধন স্থানান্তৰ কৰিব পাৰি।

(ii) RTGS (Real Time Gross Settlement): RTGS হৈছে এনে এক পদ্ধতি, য’ত ধন স্থানান্তৰ তাৎক্ষণিকভাৱে আৰু পৃথক পৃথকভাৱে সম্পন্ন কৰা হয়।

(iii) IMPS (Immediate Payment Service): IMPS-ৰ সহায়ত মোবাইল বা ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে তাৎক্ষণিকভাৱে ধন স্থানান্তৰ কৰিব পাৰি।

(খ) ইউনিফাইড পেমেণ্টছ ইণ্টাৰফেচ (UPI): UPI-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম Unified Payments Interface। ই হৈছে মোবাইল ফোনৰ সহায়ত তাৎক্ষণিকভাৱে ধন লেনদেন কৰিব পৰা এক ডিজিটেল পৰিশোধ ব্যৱস্থা। ইয়াক National Payments Corporation of India (NPCI)-এ বিকশিত কৰিছে।

UPI-ৰ সুবিধাসমূহ:

  • নগদ ধন নোহোৱাকৈ লেনদেন কৰিব পাৰি।
  • UPI ID বা QR Code ব্যৱহাৰ কৰি ধন পৰিশোধ কৰিব পাৰি।
  • এজন ব্যক্তিৰ পৰা আন এজন ব্যক্তিলৈ ধন পঠিয়াব পাৰি।
  • অনলাইন বজাৰ আৰু ই-কমাৰ্চত ধন পৰিশোধ কৰিব পাৰি।
  • UPI PIN-ৰ জৰিয়তে লেনদেনৰ নিৰাপত্তা নিশ্চিত কৰা হয়।

UPI ব্যৱহাৰৰ সময়ত মনত ৰাখিবলগীয়া কথা:

(i) ধন পঠিয়াবৰ সময়ত প্ৰাপকৰ নাম আৰু UPI ID পৰীক্ষা কৰিব লাগে।

(ii) QR Code স্কেন কৰাৰ পিছত পৰিশোধৰ বিৱৰণ ভালদৰে চাব লাগে।

(iii) UPI PIN কেৱল ধন পঠিয়াবৰ সময়তহে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

(iv) UPI PIN, OTP আৰু Password কাকো জনাব নালাগে।

(v) অচিনাকি ব্যক্তিৰ পৰা অহা লিংকত ক্লিক কৰিব নালাগে।

ডিজিটেল পৰিশোধৰ সময়ত সাৱধানতা

  • নিৰাপদ আৰু বিশ্বাসযোগ্য Wi-Fi ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
  • কেৱল Verified UPI ID-লৈহে ধন পঠিয়াব লাগে।
  • শক্তিশালী Password আৰু PIN ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
  • নিজৰ Login ID, Password আৰু OTP গোপনে ৰাখিব লাগে।
  • অচিনাকি QR Code স্কেন কৰি ধন পৰিশোধ কৰিব নালাগে।

৪. বেংক কি? (What is Bank?)

বেংক হৈছে এনে এক বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান, যিয়ে জনসাধাৰণৰ পৰা ধন জমা গ্ৰহণ কৰে আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি ব্যক্তি, ব্যৱসায়ী বা প্ৰতিষ্ঠানক ঋণ প্ৰদান কৰে। বেংকে ধনৰ সুৰক্ষিত সংৰক্ষণ, লেনদেন আৰু বিত্তীয় সেৱা প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

বেংকৰ উৎপত্তি (Origin of Banks)

বেংকিং ব্যৱস্থাৰ উৎপত্তি প্ৰাচীন কালৰ ধন ধাৰ দিয়া আৰু ধন জমা ৰখাৰ ব্যৱস্থাৰ পৰা হৈছিল। সময়ৰ লগে লগে এই ব্যৱস্থাই সংগঠিত ৰূপ লাভ কৰে আৰু আধুনিক বেংকৰ সৃষ্টি হয়।

‘Bank’ শব্দটো ইটালীয় শব্দ ‘Banco’ বা ‘Banca’ৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হয়।

বেংকৰ শ্ৰেণীবিভাজন (Classification of Banks)

বেংকসমূহক সাধাৰণতে বিভিন্ন ভাগত ভাগ কৰা হয়।

প্ৰধান ভাগসমূহ হ’ল—

(i) কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank)।

(ii) বাণিজ্যিক বেংক (Commercial Bank)।

(iii) আঞ্চলিক গ্ৰাম্য বেংক (Regional Rural Bank)।

(iv) সমবায় বেংক (Co-operative Bank)।

(v) উন্নয়নমূলক বেংক (Development Bank)।

(ক) কেন্দ্ৰীয় বেংক (Central Bank): কেন্দ্ৰীয় বেংক হৈছে এখন দেশৰ সৰ্বোচ্চ বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান। ই দেশৰ মুদ্ৰা আৰু বেংকিং ব্যৱস্থা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় বেংক হৈছে ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক (Reserve Bank of India—RBI)। ১৯৩৫ চনৰ ১ এপ্ৰিলত RBI-এ কাম আৰম্ভ কৰিছিল।

কেন্দ্ৰীয় বেংকৰ প্ৰধান কামসমূহ:

  • দেশৰ মুদ্ৰা জাৰি কৰা।
  • বেংকসমূহৰ বেংক হিচাপে কাম কৰা।
  • চৰকাৰৰ বেংক হিচাপে কাম কৰা।
  • দেশৰ ঋণ আৰু মুদ্ৰানীতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।
  • বেংকিং ব্যৱস্থাৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু তদাৰক কৰা।

(খ) বাণিজ্যিক বেংক (Commercial Banks): বাণিজ্যিক বেংক হৈছে এনে বেংক, যিয়ে জনসাধাৰণৰ পৰা ধন জমা গ্ৰহণ কৰে আৰু ব্যক্তি তথা ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানক ঋণ প্ৰদান কৰে।

বাণিজ্যিক বেংকৰ প্ৰধান কামসমূহ:

(i) জনসাধাৰণৰ পৰা সঞ্চয় আৰু জমা গ্ৰহণ কৰা।

(ii) ব্যক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানক ঋণ প্ৰদান কৰা।

(iii) চেক, ড্ৰাফ্ট আৰু অন্যান্য মাধ্যমৰ জৰিয়তে ধন স্থানান্তৰ কৰা।

(iv) ATM, ডেবিট কাৰ্ড, ক্ৰেডিট কাৰ্ড আৰু ইণ্টাৰনেট বেংকিং সেৱা প্ৰদান কৰা।

(v) গ্ৰাহকৰ ধন সুৰক্ষিতভাৱে সংৰক্ষণ কৰা।

বেংকৰ কেইটামান জমা একাউণ্ট:

  • চলিত জমা (Current Deposit): সাধাৰণতে ব্যৱসায়ী আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহে অধিক লেনদেনৰ বাবে এই একাউণ্ট ব্যৱহাৰ কৰে।
  • সঞ্চয়ী জমা (Savings Deposit): ব্যক্তিয়ে নিজৰ ধন সঞ্চয় কৰি ৰাখিবলৈ এই একাউণ্ট ব্যৱহাৰ কৰে।
  • ম্যাদী জমা (Fixed Deposit): নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে ধন জমা ৰাখি সুত লাভ কৰিব পাৰি।

(গ) উন্নয়নমূলক বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান (Development Financial Institutions): দেশৰ কৃষি, গ্ৰাম্য উন্নয়ন, ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ আৰু ঔদ্যোগিক বিকাশৰ বাবে বিভিন্ন উন্নয়নমূলক বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান গঠন কৰা হৈছে।

১. IDBI (Industrial Development Bank of India): IDBI-ৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে দেশৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়নত বিত্তীয় সহায় আগবঢ়োৱা।

প্ৰধান কামসমূহ:

  • ঔদ্যোগিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহক ঋণ প্ৰদান কৰা।
  • উদ্যোগ স্থাপন আৰু সম্প্ৰসাৰণত সহায় কৰা।
  • ঔদ্যোগিক উন্নয়নৰ বাবে বিত্তীয় সাহায্য আগবঢ়োৱা।

২. RRBs (Regional Rural Banks): আঞ্চলিক গ্ৰাম্য বেংকসমূহ ১৯৭৫ চনত গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ উন্নয়নৰ উদ্দেশ্যে গঠন কৰা হৈছিল।

প্ৰধান উদ্দেশ্যসমূহ:

  • গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ কৃষক আৰু ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ীক ঋণ প্ৰদান কৰা।
  • গ্ৰাম্য অঞ্চলত বেংকিং সেৱা বিস্তাৰ কৰা।
  • কৃষি আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়নত সহায় কৰা।

৩. NABARD (National Bank for Agriculture and Rural Development): NABARD হৈছে কৃষি আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ বাবে গঠন কৰা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান। ১৯৮২ চনত ইয়াক স্থাপন কৰা হৈছিল।

প্ৰধান কামসমূহ:

  • কৃষি আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ বাবে বিত্তীয় সহায় আগবঢ়োৱা।
  • কৃষক আৰু গ্ৰাম্য উদ্যোগৰ উন্নয়নত সহায় কৰা।
  • গ্ৰাম্য বেংক আৰু সমবায় বেংকৰ উন্নয়নত সহায় কৰা।
  • গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ ঋণ ব্যৱস্থাৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰা।

৪. SIDBI (Small Industries Development Bank of India)

SIDBI ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগৰ উন্নয়নৰ বাবে গঠন কৰা বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান।

প্ৰধান কামসমূহ:

  • ক্ষুদ্ৰ আৰু অতি ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগক বিত্তীয় সহায় আগবঢ়োৱা।
  • উদ্যোগ স্থাপন আৰু সম্প্ৰসাৰণত সহায় কৰা।
  • ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগৰ উন্নয়নৰ বাবে ঋণ আৰু অন্যান্য সুবিধা প্ৰদান কৰা।

৫. বেংকবিহীন বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান (Non-Banking Financial Institutions—NBFIs)

বেংকবিহীন বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহে বেংকৰ দৰে বিভিন্ন বিত্তীয় সেৱা আগবঢ়ায়, কিন্তু এইবোৰ সম্পূৰ্ণ বেংক নহয়। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে ঋণ প্ৰদান, বিনিয়োগ আৰু অন্যান্য বিত্তীয় সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত ভূমিকা পালন কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে ব্যক্তি আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ বিত্তীয় প্ৰয়োজন পূৰণত সহায় কৰে।

৬. বিত্তীয় বজাৰ (Financial Market)

বিত্তীয় বজাৰ হৈছে এনে এক ব্যৱস্থা, য’ত ধন আৰু বিত্তীয় সম্পদৰ লেনদেন হয়। ইয়াত বিনিয়োগকাৰী, কোম্পানী আৰু অন্যান্য প্ৰতিষ্ঠানে শ্বেয়াৰ, বণ্ড আদি বিত্তীয় উপকৰণ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰে।

বিত্তীয় বজাৰে সঞ্চয়কাৰীৰ পৰা ধন সংগ্ৰহ কৰি সেই ধন বিনিয়োগৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ওচৰলৈ লৈ যায়।

বিত্তীয় বজাৰৰ প্ৰকাৰ (Types of Financial Market)

বিত্তীয় বজাৰক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত ভাগ কৰা হয়—

(i) মুদ্ৰা বজাৰ (Money Market)।

(ii) মূলধন বজাৰ (Capital Market)।

(i) মুদ্ৰা বজাৰ (Money Market): কম সময়ৰ বাবে ধন ধাৰ দিয়া আৰু গ্ৰহণ কৰা বজাৰক মুদ্ৰা বজাৰ বোলে।

(ii) মূলধন বজাৰ (Capital Market): দীৰ্ঘম্যাদী বিনিয়োগ আৰু মূলধন সংগ্ৰহৰ বাবে ব্যৱহৃত বজাৰক মূলধন বজাৰ বোলে।

মূলধন বজাৰৰ প্ৰকাৰ

মূলধন বজাৰক দুটা ভাগত ভাগ কৰা হয়—

(ক) প্ৰাথমিক বজাৰ (Primary Market): প্ৰাথমিক বজাৰত কোম্পানীয়ে প্ৰথমবাৰৰ বাবে জনসাধাৰণৰ ওচৰত নতুন শ্বেয়াৰ বা বিত্তীয় উপকৰণ বিক্ৰী কৰি মূলধন সংগ্ৰহ কৰে। ইয়াক New Issues Market বুলিও কোৱা হয়। প্ৰাথমিক বজাৰত কোম্পানীয়ে প্ৰথমবাৰৰ বাবে জনসাধাৰণৰ ওচৰত শ্বেয়াৰ বিক্ৰী কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াক Initial Public Offer (IPO) বোলে।

(খ) দ্বিতীয়ক বজাৰ (Secondary Market): দ্বিতীয়ক বজাৰত ইতিমধ্যে জাৰি কৰা শ্বেয়াৰ আৰু অন্যান্য বিত্তীয় উপকৰণ বিনিয়োগকাৰীসকলে পৰস্পৰৰ মাজত ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰে।

ভাৰতৰ দুটা প্ৰধান ষ্টক এক্সচেঞ্জ:

(i) National Stock Exchange (NSE)।

(ii) Bombay Stock Exchange (BSE)।

বিত্তীয় বজাৰৰ ভূমিকা (Role of Financial Market)

(i) সঞ্চয় সংগ্ৰহ (Mobilisation of Savings): জনসাধাৰণৰ সঞ্চয় সংগ্ৰহ কৰি বিনিয়োগৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰাত সহায় কৰে।

(ii) সম্পদৰ দক্ষ ব্যৱহাৰ (Efficient Allocation of Resources): ধনৰ প্ৰয়োজন থকা উদ্যোগ আৰু প্ৰতিষ্ঠানলৈ মূলধন যোগান ধৰাত সহায় কৰে।

(iii) অৰ্থনৈতিক স্থিৰতা (Economic Stability): দেশৰ বিত্তীয় ব্যৱস্থাৰ উন্নয়ন আৰু অৰ্থনৈতিক স্থিৰতা বজাই ৰখাত সহায় কৰে।

(iv) বিত্তীয় উপকৰণৰ তাৰল্য (Liquidity of Financial Securities): শ্বেয়াৰ আৰু অন্যান্য বিত্তীয় উপকৰণ সহজে ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰাৰ সুবিধা দিয়ে।

(v) ঔদ্যোগিক উন্নয়ন (Industrial Development): উদ্যোগসমূহে মূলধন সংগ্ৰহ কৰি ব্যৱসায় সম্প্ৰসাৰণ কৰিব পাৰে।

৭. বিত্তীয় উপকৰণ (Types of Financial Instruments)

বিত্তীয় উপকৰণ হৈছে এনে সম্পদ বা নথি, যাৰ জৰিয়তে বিত্তীয় লেনদেন আৰু বিনিয়োগ কৰা হয়।

প্ৰধান বিত্তীয় উপকৰণসমূহ হ’ল—

(ক) শ্বেয়াৰ (Stock/Share): শ্বেয়াৰ হৈছে কোনো কোম্পানীৰ মালিকানাৰ এক অংশ। কোনো ব্যক্তিয়ে কোম্পানীৰ শ্বেয়াৰ ক্ৰয় কৰিলে তেওঁ সেই কোম্পানীৰ অংশীদাৰ বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰ হয়।

শ্বেয়াৰৰ বৈশিষ্ট্য:

  • শ্বেয়াৰ ক্ৰয় কৰিলে কোম্পানীৰ মালিকানাৰ অংশ লাভ কৰা যায়।
  • কোম্পানীয়ে লাভ কৰিলে শ্বেয়াৰহোল্ডাৰে ডিভিডেণ্ড (Dividend) লাভ কৰিব পাৰে।
  • শ্বেয়াৰৰ মূল্য বজাৰৰ পৰিস্থিতি অনুসৰি বৃদ্ধি বা হ্ৰাস পাব পাৰে।
  • শ্বেয়াৰত বিনিয়োগ কৰিলে লাভৰ লগতে লোকচানৰো সম্ভাৱনা থাকে।

(খ) বণ্ড (Bond): বণ্ড হৈছে এক প্ৰকাৰৰ ঋণপত্ৰ। কোনো চৰকাৰ বা কোম্পানীয়ে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে বণ্ড জাৰি কৰে। বণ্ড ক্ৰয় কৰা ব্যক্তিয়ে নিৰ্দিষ্ট নিয়ম অনুসৰি সুত লাভ কৰে আৰু নিৰ্ধাৰিত ম্যাদৰ শেষত মূলধন ঘূৰাই পায়।

বণ্ডৰ বৈশিষ্ট্য:

  • বণ্ড হৈছে ঋণভিত্তিক বিত্তীয় উপকৰণ।
  • বণ্ড ক্ৰয় কৰা ব্যক্তিয়ে নিৰ্দিষ্ট সুত লাভ কৰিব পাৰে।
  • বণ্ডৰ এটা নিৰ্দিষ্ট ম্যাদ (Maturity Date) থাকে।
  • বণ্ডৰ ক্ষেত্ৰতো কিছুমান বিনিয়োগজনিত বিপদাশংকা থাকিব পাৰে।

(গ) মিউচুৱেল ফাণ্ড (Mutual Fund): মিউচুৱেল ফাণ্ড হৈছে এনে এক বিনিয়োগ ব্যৱস্থা, য’ত বহুতো বিনিয়োগকাৰীৰ পৰা ধন সংগ্ৰহ কৰি সেই ধন শ্বেয়াৰ, বণ্ড আৰু অন্যান্য বিত্তীয় উপকৰণত বিনিয়োগ কৰা হয়। এই ধন পৰিচালনা কৰে পেছাদাৰী ফাণ্ড মেনেজাৰে (Fund Manager)।

মিউচুৱেল ফাণ্ডৰ সুবিধাসমূহ:

  • কম পৰিমাণৰ ধনেও বিনিয়োগ আৰম্ভ কৰিব পাৰি।
  • পেছাদাৰী ব্যক্তিয়ে বিনিয়োগ পৰিচালনা কৰে।
  • বিভিন্ন বিত্তীয় উপকৰণত ধন বিনিয়োগ কৰাৰ সুবিধা থাকে।
  • বিনিয়োগৰ বিপদাশংকা বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰি ল’ব পাৰি।

মিউচুৱেল ফাণ্ডত বিনিয়োগৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ

(i) বৈচিত্ৰ্যকৰণ (Diversification): সকলো ধন এটা উপকৰণত বিনিয়োগ নকৰি বিভিন্ন উপকৰণত ভাগ কৰি বিনিয়োগ কৰা।

(ii) বিপদাশংকা (Risk): বিনিয়োগৰ মূল্য হ্ৰাস পোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সেয়েহে বিনিয়োগৰ আগতে বিপদাশংকা বুজি ল’ব লাগে।

(iii) নিয়মিত বিনিয়োগ (Systematic Investment Plan—SIP): নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ অন্তৰে অন্তৰে নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ ধন মিউচুৱেল ফাণ্ডত বিনিয়োগ কৰাৰ পদ্ধতিক SIP বোলে।

SIP-ৰ জৰিয়তে মাহেকীয়া বা নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ব্যৱধানত ধন বিনিয়োগ কৰিব পাৰি।

৮. বিত্তীয় নথিপত্ৰ (Financial Documentation)

বিত্তীয় লেনদেন আৰু পৰিচয় নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ নথিপত্ৰৰ প্ৰয়োজন হয়। PAN কাৰ্ড আৰু Aadhaar কাৰ্ড ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য।

(ক) PAN কাৰ্ড (Permanent Account Number): PAN-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম Permanent Account Number। ই হৈছে আয়কৰ বিভাগে প্ৰদান কৰা এক বিশেষ চিনাক্তকৰণ নম্বৰ। বিত্তীয় লেনদেন আৰু কৰ সম্পৰ্কীয় কাম-কাজত PAN কাৰ্ড ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

PAN কাৰ্ডৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু ব্যৱহাৰ:

(i) আয়কৰ সম্পৰ্কীয় কাম-কাজত PAN কাৰ্ডৰ প্ৰয়োজন হয়।

(ii) বেংকিং আৰু কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ বিত্তীয় লেনদেনত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হয়।

(iii) বিনিয়োগ আৰু বিত্তীয় একাউণ্ট খোলাৰ ক্ষেত্ৰত PAN কাৰ্ডৰ প্ৰয়োজন হ’ব পাৰে।

(iv) বিত্তীয় লেনদেনৰ পৰিচয় নিশ্চিত কৰাত সহায় কৰে।

(v) কৰদাতাৰ বিত্তীয় লেনদেনৰ তথ্য সংৰক্ষণত সহায় কৰে।

(খ) আধাৰ কাৰ্ড (Aadhaar Card): আধাৰ হৈছে ভাৰতৰ বাসিন্দাসকলক প্ৰদান কৰা এক বিশেষ ১২টা সংখ্যাৰ চিনাক্তকৰণ নম্বৰ। Unique Identification Authority of India (UIDAI)-এ আধাৰ ব্যৱস্থা পৰিচালনা কৰে।

আধাৰ কাৰ্ডৰ ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰয়োজনীয়তা:

(i) পৰিচয়ৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

(ii) বিভিন্ন চৰকাৰী সেৱা লাভৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰে।

(iii) বেংকিং আৰু বিত্তীয় সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত পৰিচয় নিশ্চিত কৰাত ব্যৱহাৰ হয়।

(iv) Know Your Customer (KYC) প্ৰক্ৰিয়াত আধাৰৰ ব্যৱহাৰ হ’ব পাৰে।

(v) বিভিন্ন চৰকাৰী আঁচনিৰ সুবিধা লাভৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰে।

৯. বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সময়ত সাৱধানতা (Precautions in Taking Financial Decisions)

বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰাৰ আগতে নিজৰ আয়, ব্যয়, সঞ্চয়, বিনিয়োগ আৰু বিপদাশংকাৰ বিষয়ে ভালদৰে বিবেচনা কৰা উচিত।

বিত্তীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সময়ত মনত ৰাখিবলগীয়া কথা:

(i) নিজৰ আয় আৰু ব্যয়ৰ মাজত সামঞ্জস্য ৰাখিব লাগে।

(ii) ঋণ লোৱাৰ আগতে পৰিশোধ কৰাৰ ক্ষমতা বিবেচনা কৰিব লাগে।

(iii) বিনিয়োগ কৰাৰ আগতে ইয়াৰ লাভ আৰু বিপদাশংকা বুজি ল’ব লাগে।

(iv) অতিৰিক্ত লাভৰ প্ৰলোভনত পৰি অচিনাকি আঁচনিত ধন বিনিয়োগ কৰিব নালাগে।

(v) বিত্তীয় নথিপত্ৰ আৰু বেংকৰ তথ্য সুৰক্ষিতভাৱে ৰাখিব লাগে।

১০. চাইবাৰ প্ৰৱঞ্চনা (Cyber Fraud)

ইণ্টাৰনেট, মোবাইল, বেংকিং আৰু ডিজিটেল লেনদেনৰ মাধ্যম ব্যৱহাৰ কৰি কোনো ব্যক্তিৰ ধন বা ব্যক্তিগত তথ্য অবৈধভাৱে আহৰণ কৰাকে চাইবাৰ প্ৰৱঞ্চনা বোলে। ডিজিটেল লেনদেন বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে চাইবাৰ প্ৰৱঞ্চনাৰ ঘটনাও বৃদ্ধি পাইছে। সেয়েহে অনলাইন লেনদেনৰ সময়ত সাৱধানতা অৱলম্বন কৰা অতি প্ৰয়োজনীয়।

চাইবাৰ প্ৰৱঞ্চনাৰ প্ৰকাৰ (Types of Cyber Frauds)

(i) অনলাইন বেংকিং আৰু ক্ৰেডিট কাৰ্ড প্ৰৱঞ্চনা (Online Banking and Credit Card Fraud): বেংক একাউণ্ট বা ক্ৰেডিট কাৰ্ডৰ গোপন তথ্য ব্যৱহাৰ কৰি অনুমতি অবিহনে ধন উলিয়াই লোৱা বা লেনদেন কৰা।

(ii) বিনিয়োগ প্ৰৱঞ্চনা (Investment Scams): অধিক লাভৰ প্ৰলোভন দেখুৱাই মানুহৰ পৰা ধন সংগ্ৰহ কৰা।

(iii) পৰিচয় চুৰি (Identity Theft): আন ব্যক্তিৰ ব্যক্তিগত তথ্য বা পৰিচয় ব্যৱহাৰ কৰি অবৈধ কাম কৰা।

(iv) ৰেনছমৱেৰ (Ransomware): কম্পিউটাৰ বা তথ্য-পাতি বন্ধ কৰি বা লক কৰি ধন দাবী কৰা এক প্ৰকাৰৰ চাইবাৰ আক্ৰমণ।

(v) ফিছিং (Phishing): ভুৱা ই-মেইল, SMS বা ৱেবছাইটৰ জৰিয়তে ব্যক্তিৰ গোপন তথ্য, Password বা বেংকিং তথ্য সংগ্ৰহ কৰাৰ প্ৰৱঞ্চনামূলক পদ্ধতি।

চাইবাৰ প্ৰৱঞ্চনাৰ পৰা সুৰক্ষিত থকাৰ উপায় (Precautionary Measures Against Cyber Fraud)

(i) শক্তিশালী Password ব্যৱহাৰ (Create Strong Passwords): সহজে অনুমান কৰিব নোৱাৰা শক্তিশালী Password ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

(ii) সাৱধানতা অৱলম্বন (Be Careful): অচিনাকি লিংক, ই-মেইল বা SMS-ত থকা লিংকত ক্লিক কৰাৰ আগতে ভালদৰে পৰীক্ষা কৰিব লাগে।

(iii) সতৰ্কতা (Caution): অচিনাকি ব্যক্তিক বেংক একাউণ্ট, কাৰ্ড বা ব্যক্তিগত তথ্য দিব নালাগে।

(iv) নিয়মীয়া আপডেট (Regular Updates): মোবাইল, কম্পিউটাৰ আৰু এপসমূহ নিয়মীয়াকৈ আপডেট কৰি ৰাখিব লাগে।

(v) বিশ্বাসযোগ্য এণ্টিভাইৰাছ ব্যৱহাৰ (Use Reliable Antivirus): ডিভাইচ সুৰক্ষিত ৰাখিবলৈ বিশ্বাসযোগ্য এণ্টিভাইৰাছ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

(vi) গোপন তথ্য ভাগ-বতৰা নকৰা (Never Share Sensitive Information): OTP, PIN, CVV, Password আৰু UPI PIN কাকো জনাব নালাগে।

NEW VIDEO CLASS

Subject Ka Complete Video Solution Dekhein

Step-by-step easy concept explanation aur full questions Answer ke liye watch karein ya app download karein:

Leave a Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Scroll to Top