Winter maha offer Class 10 & 12 Bundles @ ₹299 ₹599
Ends in:
03d
14h
35m
40s

SEBA Class 10 Social Science Notes Chapter 7 পৰিৱেশ আৰু পৰিৱেশৰ সমস্যা

SEBA Class 10 Social Science Notes Chapter 7 পৰিৱেশ আৰু পৰিৱেশৰ সমস্যা Assamese Medium As Per New Syllabus to each chapter is provided in the list so that you can easily browse through different chapters SEBA Class 10 Social Science Notes Chapter 7 পৰিৱেশ আৰু পৰিৱেশৰ সমস্যা and select need one. SEBA Class 10 Social Science Important Notes in Assamese Download PDF.

SEBA Class 10 Social Science Notes Chapter 7 পৰিৱেশ আৰু পৰিৱেশৰ সমস্যা

Also, you can read the NCERT book online in these sections Solutions by Expert Teachers as per Central Board of Secondary Education (CBSE) Book guidelines. SEBA Class 10 Social Science Study Notes in Assamese are part of All Subject Solutions. Here we have given SEBA Class 10 Social Science Study Material Assamese Medium for All Chapters, You can practice these here.

Chapter: 7

IMPORTANT NOTES

আৰম্ভণি (Introduction)

বৰ্তমান সময়ত মানুহৰ জীৱনৰ লগত পৰিৱেশৰ সম্পৰ্ক অতি গভীৰ। শিক্ষা, প্ৰশাসন, ব্যৱসায়-বাণিজ্য, ৰাজনীতি আদি প্ৰায় সকলো ক্ষেত্ৰতে পৰিৱেশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হয়। পৰিৱেশ সুস্থ আৰু নিৰাপদ কৰি ৰখাটো বৰ্তমান সময়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ লক্ষ্য।

পৃথিৱীৰ প্ৰায় সকলো ঠাইতে পৰিৱেশৰ সমস্যা দেখা গৈছে। জনসংখ্যা বৃদ্ধি, উদ্যোগীকৰণ, নগৰীকৰণ আৰু যান-বাহনৰ সংখ্যা বৃদ্ধিৰ ফলত পৰিৱেশৰ স্বাভাৱিক অৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটিছে। সেয়েহে পৰিৱেশৰ বিষয়ে জ্ঞান আহৰণ আৰু ইয়াৰ সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা বৃদ্ধি পাইছে।

পৰিৱেশৰ অৰ্থ (Meaning of Environment)

সাধাৰণ অৰ্থত পৰিৱেশ (Environment) বুলিলে কোনো জীৱ বা জীৱ-সম্প্ৰদায়ৰ চাৰিওফালে থকা অৱস্থাক বুজায়। জীৱৰ অস্তিত্ব বৰ্তি থাকিবলৈ যিবোৰ উপাদানৰ প্ৰয়োজন, সেই সকলোবোৰ উপাদানকে সামৰি পৰিৱেশ গঠিত হয়।

পৰিৱেশৰ উপাদানসমূহক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিব পাৰি—

(i) জীৱীয় উপাদান (Biotic Components): জীৱ থকা উপাদানসমূহক জীৱীয় উপাদান বোলে। উদ্ভিদ, প্ৰাণী, অণুজীৱ আদি ইয়াৰ অন্তৰ্গত।

(ii) অজীৱীয় উপাদান (Abiotic Components): জীৱ নথকা উপাদানসমূহক অজীৱীয় উপাদান বোলে। মাটি, পানী, বায়ু, শিল আদি ইয়াৰ অন্তৰ্গত।

এই জীৱীয় আৰু অজীৱীয় উপাদানসমূহে পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে জীৱৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰে। প্ৰতিটো জীৱই নিজৰ চাৰিওফালৰ পৰিৱেশৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।

পৃথিৱীৰ পৰিৱেশৰ প্ৰধান চাৰিটা মণ্ডল

পৃথিৱীৰ প্ৰাকৃতিক অৱস্থাৰ চাৰিটা বৃহৎ উপাদান বা মণ্ডলে পৰিৱেশ নিৰূপণ কৰে।

সেইকেইটা হ’ল—

১. স্থলমণ্ডল (Lithosphere): শিল, বালি, মাটি আৰু খনিজ পদাৰ্থ আদিৰে গঠিত পৃথিৱীৰ স্থলভাগক স্থলমণ্ডল বোলে। পৃথিৱীৰ ভূ-পৃষ্ঠৰ প্ৰায় ২৯ শতাংশ স্থলভাগ। ইয়াৰ ভিতৰত পাহাৰ-পৰ্বত, মালভূমি, সমভূমি, নদী-উপত্যকা আৰু উপকূলীয় অঞ্চল আদি অন্তৰ্ভুক্ত।

২. জলমণ্ডল (Hydrosphere): পৃথিৱীৰ সাগৰ-মহাসাগৰ, নদ-নদী, হ্ৰদ আৰু অন্যান্য জলাশয়সমূহক লৈ জলমণ্ডল গঠিত হৈছে। জলমণ্ডলে পৃথিৱীৰ ভূ-পৃষ্ঠৰ প্ৰায় ৭১ শতাংশ আগুৰি আছে। জলমণ্ডলৰ অৱস্থা আৰু পৰিৱৰ্তন স্থলমণ্ডল, বায়ুমণ্ডল আৰু জীৱমণ্ডলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।

৩. বায়ুমণ্ডল (Atmosphere): পৃথিৱীৰ চাৰিওফালে বিস্তৃত হৈ থকা গেছীয় আৱৰণটোক বায়ুমণ্ডল বোলে। ইয়াত নাইট্ৰ’জেন, অক্সিজেন, কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড, হাইড্ৰ’জেন, আৰ্গন আদি গেছ থাকে। বায়ুমণ্ডল পৃথিৱীৰ ভূ-পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১০,০০০ কিলোমিটাৰ উচ্চতালৈ বিস্তৃত বুলি অধ্যায়টোত উল্লেখ কৰা হৈছে।

৪. জীৱমণ্ডল (Biosphere): পৃথিৱীৰ যি অংশত জীৱৰ অস্তিত্ব পোৱা যায়, সেই অংশক জীৱমণ্ডল বোলে। স্থলভাগ, সাগৰ-মহাসাগৰ আৰু বায়ুমণ্ডলৰ জীৱ থকা অংশসমূহ ইয়াৰ অন্তৰ্গত। উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী জীৱমণ্ডলৰ প্ৰধান উপাদান। মানুহো জীৱমণ্ডলৰ অন্তৰ্গত।

চাৰিটা মণ্ডলৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক

পৃথিৱীৰ স্থলমণ্ডল, জলমণ্ডল, বায়ুমণ্ডল আৰু জীৱমণ্ডল পৃথকে পৃথকে অৱস্থিত নহয়। এই চাৰিওটা মণ্ডলে পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক আৰু ক্ৰিয়া-প্ৰতিক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে পৃথিৱীৰ পৰিৱেশ গঠন কৰে। কোনো এটা মণ্ডলৰ পৰিৱৰ্তনে আন মণ্ডলসমূহকো প্ৰভাৱিত কৰে।

পৰিৱেশৰ আঞ্চলিক বৈচিত্ৰ্য আৰু পৰিৱৰ্তন

পৃথিৱীৰ সকলো অঞ্চলৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ একে নহয়। মাটি, পানী, জলবায়ু, উদ্ভিদ আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত অঞ্চলভেদে পাৰ্থক্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, উপকূলীয় অঞ্চলৰ পৰিৱেশ মৰুভূমি অঞ্চলৰ পৰিৱেশতকৈ পৃথক। একেদৰে পৰ্বতীয়া অঞ্চল আৰু সমভূমি অঞ্চলৰ প্ৰাকৃতিক অৱস্থাও বেলেগ।

পৰিৱেশ সদায় পৰিৱৰ্তনশীল। সময় আৰু স্থানৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে পৰিৱেশৰ অৱস্থাও সলনি হয়। জনসংখ্যা বৃদ্ধি, উদ্যোগীকৰণ, নগৰীকৰণ আৰু পৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ সম্প্ৰসাৰণে পৰিৱেশৰ ওপৰত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছে।

পৰিৱেশৰ সমস্যা (Environmental Problems)

পৰিৱেশৰ বিভিন্ন উপাদানৰ মাজত স্বাভাৱিক ভাৰসাম্য নষ্ট হ’লে পৰিৱেশৰ সমস্যাৰ সৃষ্টি হয়। প্ৰাচীন কালত মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ পৰিমাণ কম আছিল আৰু প্ৰকৃতিৰ লগত মানুহৰ সম্পৰ্ক তুলনামূলকভাৱে ভাৰসাম্যপূৰ্ণ আছিল। কিন্তু জনসংখ্যা বৃদ্ধি আৰু সম্পদৰ চাহিদা বৃদ্ধিৰ ফলত মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ চাপ পৰিৱেশৰ ওপৰত বাঢ়িবলৈ ধৰিলে।

ইয়াৰ ফলত অৰণ্য ধ্বংস, বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইডৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি, ভূমিক্ষয় আৰু বিভিন্ন প্ৰদূষণৰ দৰে সমস্যাৰ সৃষ্টি হৈছে। এইবোৰ সমস্যাক সামগ্ৰিকভাৱে পৰিৱেশৰ সমস্যা বুলি কোৱা হয়।

পৰিৱেশৰ সমস্যাৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ

  • জনসংখ্যাৰ দ্ৰুত বৃদ্ধি।
  • উদ্যোগ-কাৰখানাৰ সম্প্ৰসাৰণ।
  • নগৰীকৰণ আৰু বসতিৰ বিস্তাৰ।
  • যান-বাহনৰ সংখ্যা বৃদ্ধি।
  • বনাঞ্চল ধ্বংস।
  • জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰ।
  • কৃষিক্ষেত্ৰত ৰাসায়নিক সাৰ আৰু কীটনাশকৰ অধিক ব্যৱহাৰ।
  • প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ অপব্যৱহাৰ।

ভৌগোলিক বিস্তৃতিৰ ভিত্তিত পৰিৱেশৰ সমস্যাৰ শ্ৰেণীবিভাজন

পৰিৱেশৰ সমস্যাসমূহ ভৌগোলিক বিস্তৃতিৰ ভিত্তিত তিনিটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি—

১. স্থানীয় সমস্যা (Local Problem):

যিবোৰ পৰিৱেশৰ সমস্যা কোনো নিৰ্দিষ্ট সৰু অঞ্চল বা ঠাইৰ ভিতৰত সীমাবদ্ধ থাকে, সেইবোৰক স্থানীয় সমস্যা বোলে।

উদাহৰণ:

  • সৰু উদ্যোগৰ ফলত হোৱা ভূমি প্ৰদূষণ।
  • কোনো বিল বা জলাশয়ৰ পানী প্ৰদূষিত হোৱা।
  • কোনো নিৰ্দিষ্ট ঠাইত আৱৰ্জনা জমা হোৱা।

২. আঞ্চলিক সমস্যা (Regional Problem):

যিবোৰ পৰিৱেশৰ সমস্যা কোনো এটা বৃহৎ ভৌগোলিক অঞ্চল বা একাধিক অঞ্চলত বিস্তৃত হয়, সেইবোৰক আঞ্চলিক সমস্যা বোলে। কেতিয়াবা এই সমস্যাই একাধিক ৰাজ্য বা দেশকো প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে।

উদাহৰণ:

  • ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা বা বৰাক উপত্যকাৰ বানপানীৰ সমস্যা।
  • বৃহৎ উদ্যোগিক অঞ্চলৰ পানী প্ৰদূষণ।
  • মহানগৰ অঞ্চলৰ ভূ-গৰ্ভস্থ পানীৰ নাটনি।
  • নদীৰ অৱবাহিকাত ভূমিক্ষয়।

৩. গোলকীয় সমস্যা (Global Problem):

যিবোৰ পৰিৱেশৰ সমস্যাই সমগ্ৰ পৃথিৱীকে প্ৰভাৱিত কৰে আৰু কোনো নিৰ্দিষ্ট ভৌগোলিক সীমাৰ ভিতৰত আবদ্ধ নাথাকে, সেইবোৰক গোলকীয় সমস্যা বোলে।

উদাহৰণ:

  • গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধি (Global Warming)।
  • জলবায়ু পৰিৱৰ্তন।
  • বায়ুমণ্ডলৰ গঠন আৰু উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন।

এই সমস্যাসমূহৰ সমাধানৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা আৰু সমন্বিত প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰয়োজন।

পৰিৱেশৰ প্ৰধান সমস্যাসমূহ (Major Environmental Problems)

বৰ্তমান সময়ত মানুহৰ বিভিন্ন কাৰ্যকলাপৰ ফলত পৰিৱেশৰ স্বাভাৱিক ভাৰসাম্য নষ্ট হৈছে। ইয়াৰ ফলত বিভিন্ন ধৰণৰ পৰিৱেশজনিত সমস্যাৰ সৃষ্টি হৈছে।

অধ্যায়টোত উল্লেখ কৰা প্ৰধান সমস্যাসমূহ হ’ল—

(i) প্ৰদূষণ (Pollution)।

(ii) মৰুকৰণ (Desertification)।

(iii) ভূমি অৱনমন আৰু ভূমিক্ষয়।

(iv) গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধি (Global Warming)।

(v) কৃত্ৰিম বান।

(vi) সাগৰপৃষ্ঠৰ উচ্চতা বৃদ্ধি।

প্ৰদূষণ (Pollution)

অনিষ্টকাৰী দ্ৰব্যই পৰিৱেশৰ স্বাভাৱিক অৱস্থা বিনষ্ট কৰা প্ৰক্ৰিয়াক প্ৰদূষণ বোলে। মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা বিভিন্ন দ্ৰব্য অধিক মাত্ৰাত পৰিৱেশত মিহলি হ’লে জীৱজগতৰ ক্ষতি সাধন কৰিব পাৰে। এনে দ্ৰব্যক প্ৰদূষক (Pollutant) বুলি কোৱা হয়।

ধূলি, ধোঁৱা, ছাই, দুৰ্গন্ধ, ছালফাৰ-ডাই-অক্সাইড, কাৰ্বন-মন’ক্সাইড আদি পৰিৱেশ প্ৰদূষকৰ উদাহৰণ।

প্ৰদূষণৰ ফলত মাটি, পানী আৰু বায়ুৰ স্বাভাৱিক গুণাগুণ নষ্ট হয়। ইয়াৰ প্ৰভাৱ মানুহ, উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগতৰ ওপৰত পৰে।

প্ৰদূষণৰ প্ৰধান প্ৰকাৰ

১. মাটি প্ৰদূষণ (Soil Pollution):

মাটি মানুহৰ বাবে এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাকৃতিক সম্পদ। কৃষি, উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি আৰু মানৱ সভ্যতাৰ বিকাশৰ বাবে মাটিৰ প্ৰয়োজন। কিন্তু মাটিৰ লগত বিভিন্ন ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, বিষাক্ত ধাতু, উদ্যোগিক আৱৰ্জনা আৰু অন্যান্য ক্ষতিকাৰক দ্ৰব্য মিহলি হ’লে মাটিৰ স্বাভাৱিক গুণাগুণ আৰু উৰ্বৰতা নষ্ট হয়। এনে অৱস্থাক মাটি প্ৰদূষণ বোলে।

মাটি প্ৰদূষণৰ কাৰণসমূহ:

  • কৃষিক্ষেত্ৰত ৰাসায়নিক সাৰ আৰু কীটনাশকৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰ।
  • বনাঞ্চল ধ্বংস।
  • উদ্যোগিক আৱৰ্জনা মাটিত পেলোৱা।
  • প্লাষ্টিক আৰু কাঁচৰ আৱৰ্জনা।
  • ক্ষতিকাৰক ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰ।
  • খনিজ পদাৰ্থ আহৰণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা আৱৰ্জনা।

মাটি প্ৰদূষণৰ প্ৰভাৱ:

  • মাটিৰ স্বাভাৱিক গুণাগুণ নষ্ট হয়।
  • মাটিৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাস পায়।
  • উপকাৰী অণুজীৱ আৰু জীৱৰ ক্ষতি হয়।
  • কৃষি উৎপাদন হ্ৰাস পায়।
  • ভূ-গৰ্ভস্থ পানীৰ গুণাগুণৰ পৰিৱৰ্তন ঘটে।

২. বায়ু প্ৰদূষণ (Air Pollution):

বায়ুমণ্ডলত থকা গেছীয় পদাৰ্থসমূহৰ স্বাভাৱিক অনুপাতৰ পৰিৱৰ্তন ঘটিলে আৰু ক্ষতিকাৰক দ্ৰব্য মিহলি হৈ জীৱজগতৰ ক্ষতি সাধন কৰিলে তাক বায়ু প্ৰদূষণ বোলে।

বায়ুমণ্ডলত নাইট্ৰ’জেন, অক্সিজেন, কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড আদি গেছ নিৰ্দিষ্ট অনুপাতত থাকে। এই অনুপাতৰ পৰিৱৰ্তন ঘটিলে বায়ুমণ্ডলৰ স্বাভাৱিক অৱস্থা বিঘ্নিত হয়।

বায়ু প্ৰদূষণৰ কাৰণসমূহ:

  • উদ্যোগ-কাৰখানাৰ পৰা নিৰ্গত ধোঁৱা আৰু বিষাক্ত গেছ।
  • যান-বাহনৰ পৰা নিৰ্গত ধোঁৱা।
  • জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ অধিক ব্যৱহাৰ।
  • নগৰীকৰণ আৰু উদ্যোগীকৰণ।
  • বনাঞ্চল ধ্বংস।
  • আগ্নেয়গিৰিৰ উদ্গীৰণৰ ফলত নিৰ্গত ছাই আৰু গেছ।

উদাহৰণস্বৰূপে, ১৯৯১ চনত ফিলিপাইনছৰ মাউণ্ট পিনাটুবো (Mount Pinatubo) আগ্নেয়গিৰিৰ উদ্গীৰণৰ ফলত বিপুল পৰিমাণৰ ছাই আৰু ছালফাৰ-ডাই-অক্সাইড বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গত হৈছিল।

বায়ু প্ৰদূষণৰ ফলত এছিড বৰষুণ (Acid Rain) হ’ব পাৰে। বায়ুমণ্ডলত অধিক মাত্ৰাত ছালফাৰ-ডাই-অক্সাইড আৰু নাইট্ৰ’জেন-ডাই-অক্সাইড থাকিলে এইবোৰ পানীৰ লগত মিহলি হৈ এছিডৰ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ ফলত বনাঞ্চল, জলাশয় আৰু মাটিৰ ক্ষতি হয়।

৩. পানী প্ৰদূষণ (Water Pollution):

পানীৰ লগত ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, পদাৰ্থকণা, অণুজীৱ আৰু অন্যান্য ক্ষতিকাৰক দ্ৰব্য মিহলি হৈ পানীৰ স্বাভাৱিক গুণাগুণৰ পৰিৱৰ্তন ঘটিলে তাক পানী প্ৰদূষণ বোলে। ইয়াৰ ফলত পানী মানুহৰ দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ অনুপযোগী হৈ পৰে।

পানী প্ৰদূষণৰ কাৰণসমূহ:

  • উদ্যোগ-কাৰখানাৰ বৰ্জিত পানী নদী বা জলাশয়ত পেলোৱা।
  • নগৰ অঞ্চলৰ নলা-নৰ্দমাৰ পানী নদীত মিহলি হোৱা।
  • কৃষিক্ষেত্ৰৰ ৰাসায়নিক সাৰ আৰু কীটনাশক পানীত মিহলি হোৱা।
  • আৱৰ্জনা আৰু প্লাষ্টিক জলাশয়ত পেলোৱা।
  • তেলবাহী জাহাজৰ দুৰ্ঘটনা আৰু তেল নিৰ্গমন।

পানী প্ৰদূষণৰ প্ৰভাৱ:

  • মানুহৰ স্বাস্থ্যৰ ক্ষতি হয়।
  • জলজ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ মৃত্যু ঘটিব পাৰে।
  • বিশুদ্ধ পানীৰ উপলব্ধতা হ্ৰাস পায়।
  • জলাশয়ৰ পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য নষ্ট হয়।
  • মাটিৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাস পাব পাৰে।

উদাহৰণস্বৰূপে, গংগা নদী, চীনৰ হোৱাংহো নদী আৰু গুৱাহাটী মহানগৰৰ মাজেৰে বৈ যোৱা ভৰলু নৈৰ প্ৰদূষণৰ কথা অধ্যায়টোত উল্লেখ কৰা হৈছে।

মৰুকৰণ (Desertification)

পৃথিৱীৰ কিছুমান অঞ্চলত প্ৰাকৃতিকভাৱে মৰুভূমি থাকে। মৰুভূমিত বৰষুণৰ পৰিমাণ কম আৰু বাষ্পীভৱন বেছি হোৱা বাবে পৰিৱেশ শুকান হয়। পৃথিৱীৰ স্থলভাগৰ প্ৰায় ২০ শতাংশ মৰুভূমিয়ে আগুৰি আছে। মৰুভূমিৰ ভিতৰত উষ্ণ মৰুভূমি আৰু শীতল মৰুভূমি দুয়োটা প্ৰকাৰ আছে।

মৰুকৰণৰ অৰ্থ:

কোনো উৎপাদনক্ষম ভূমি মৰুভূমিৰ দৰে শুকান আৰু অনুৰ্বৰ অৱস্থালৈ পৰিৱৰ্তিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক মৰুকৰণ বোলে। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত ভূমিৰ জৈৱিক উৎপাদন ক্ষমতা হ্ৰাস পায় আৰু ভূমি ক্ৰমে মৰুভূমিৰ ৰূপ লয়।

১৯৭৭ চনত আফ্ৰিকাৰ নাইৰোবিত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ এখন সন্মিলনত মৰুকৰণৰ সংজ্ঞা দিয়া হৈছিল। সেই অনুসৰি মৰুকৰণ হৈছে এনে এক প্ৰক্ৰিয়া, যিয়ে ভূমিৰ জৈৱিক সম্ভাৱনা বা উৎপাদন ক্ষমতা বিনষ্ট কৰি অৱশেষত মৰুভূমিসদৃশ অৱস্থাৰ সৃষ্টি কৰে।

বৰ্তমান পৃথিৱীৰ স্থলভাগৰ প্ৰায় ৩৫ শতাংশ ভূমি মৰুকৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ কবলত পৰিছে বুলি অধ্যায়টোত 

উল্লেখ কৰা হৈছে।

মৰুকৰণৰ কাৰণসমূহ

প্ৰাকৃতিক কাৰণ:

  • বৰষুণৰ অভাৱ।
  • দীৰ্ঘদিনীয়া খৰাং।
  • গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধি।
  • প্ৰাকৃতিক জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তন।

মানৱসৃষ্ট কাৰণ:

  • অত্যধিক পশুচাৰণ (Overgrazing)।
  • কৃষিকাৰ্যৰ অতিৰিক্ত সম্প্ৰসাৰণ।
  • বনাঞ্চল ধ্বংস।
  • জনসংখ্যা বৃদ্ধি।
  • ভূমিৰ অপৰিকল্পিত ব্যৱহাৰ।

মৰুকৰণৰ প্ৰভাৱ

  • ভূমিৰ উৎপাদন ক্ষমতা হ্ৰাস পায়।
  • উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি বাধাগ্ৰস্ত হয়।
  • কৃষি উৎপাদন কমি যায়।
  • পানীৰ অভাৱ বৃদ্ধি পায়।
  • জীৱ-জন্তুৰ বাসস্থান নষ্ট হয়।
  • মানুহৰ জীৱন-জীৱিকাৰ সমস্যা বৃদ্ধি পায়।

মৰুকৰণ ৰোধৰ উপায়

  • বনাঞ্চল সংৰক্ষণ আৰু বৃক্ষৰোপণ কৰিব লাগে।
  • অত্যধিক পশুচাৰণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব লাগে।
  • ভূমিৰ পৰিকল্পিত ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
  • পানী সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
  • কৃষিকাৰ্যৰ উপযুক্ত পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
  • মৰুকৰণ ৰোধৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা বৃদ্ধি কৰিব লাগে।

অধ্যায়টোত উল্লেখ কৰা অনুসৰি, মৰুকৰণৰ সমস্যা সমাধানৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা অতি প্ৰয়োজনীয়।

গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধি (Global Warming)

পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডল আৰু ভূ-পৃষ্ঠৰ গড় উষ্ণতা ক্ৰমাগতভাৱে বৃদ্ধি পোৱা প্ৰক্ৰিয়াক গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধি বোলে। পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলত থকা কিছুমান গেছৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত সূৰ্যৰ পৰা অহা তাপৰ একাংশ বায়ুমণ্ডলত আবদ্ধ হৈ থাকে। ইয়াৰ ফলত পৃথিৱীৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি পায়।

সেউজগৃহ গেছ (Greenhouse Gases)

বায়ুমণ্ডলত থকা কিছুমান গেছেই পৃথিৱীৰ পৰা প্ৰতিফলিত হোৱা তাপ শোষণ কৰি ৰাখে। এই গেছসমূহক সেউজগৃহ গেছ বোলে।

প্ৰধান সেউজগৃহ গেছসমূহ হ’ল—

  • কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড (CO₂)।
  • মিথেন (CH₄)।
  • নাইট্ৰাছ অক্সাইড (N₂O)।
  • জলীয় বাষ্প (Water Vapour)।
  • ক্ল’ৰ’ফ্লুৰ’কাৰ্বন (CFC)।

স্বাভাৱিক পৰিমাণত এই গেছসমূহে পৃথিৱীৰ উষ্ণতা জীৱৰ বাবে উপযোগী কৰি ৰখাত সহায় কৰে। কিন্তু এই গেছসমূহৰ পৰিমাণ অত্যধিক বৃদ্ধি পালে বায়ুমণ্ডলৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি হয়।

গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধিৰ কাৰণসমূহ

  • উদ্যোগ-কাৰখানাৰ সম্প্ৰসাৰণ।
  • জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰ।
  • যান-বাহনৰ পৰা নিৰ্গত ধোঁৱা।
  • বনাঞ্চল ধ্বংস।
  • কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইডৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি।
  • মিথেন আৰু অন্যান্য সেউজগৃহ গেছৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি।

গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধিৰ প্ৰভাৱ

  • মেৰু অঞ্চলৰ বৰফ আৰু হিমবাহ গলিবলৈ ধৰে।
  • সাগৰপৃষ্ঠৰ উচ্চতা বৃদ্ধি পায়।
  • উপকূলীয় অঞ্চল পানীত বুৰ যোৱাৰ আশংকা বৃদ্ধি পায়।
  • উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ জন্ম, বৃদ্ধি আৰু বিস্তাৰত পৰিৱৰ্তন ঘটে।
  • শস্য উৎপাদন হ্ৰাস পাব পাৰে।
  • মৰুকৰণৰ সমস্যা বৃদ্ধি পায়।
  • জলবায়ুৰ স্বাভাৱিক অৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটে।

বায়ুমণ্ডলৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি পালে মেৰু অঞ্চলৰ বৰফ গলি সাগৰপৃষ্ঠৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত দ্বীপ, উপকূলীয় অঞ্চল আৰু জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলসমূহৰ প্ৰতি বিপদৰ সৃষ্টি হয়।

গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধি ৰোধৰ উপায়

  • জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰিব লাগে।
  • সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি আৰু অন্যান্য নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰিব লাগে।
  • বনাঞ্চল সংৰক্ষণ আৰু অধিক বৃক্ষৰোপণ কৰিব লাগে।
  • উদ্যোগ আৰু যান-বাহনৰ পৰা নিৰ্গত প্ৰদূষক গেছ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব লাগে।
  • শক্তিৰ অপচয় ৰোধ কৰিব লাগে।
  • আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা আৰু সমন্বিত প্ৰচেষ্টা বৃদ্ধি কৰিব লাগে।

NEW VIDEO CLASS

Subject Ka Complete Video Solution Dekhein

Step-by-step easy concept explanation aur full questions Answer ke liye watch karein ya app download karein:

Leave a Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Scroll to Top