Winter maha offer Class 10 & 12 Bundles @ ₹299 ₹599
Ends in:
03d
14h
35m
40s

SEBA Class 10 Social Science Notes Chapter 10 ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰ

SEBA Class 10 Social Science Notes Chapter 10 ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰ Assamese Medium As Per New Syllabus to each chapter is provided in the list so that you can easily browse through different chapters SEBA Class 10 Social Science Notes Chapter 10 ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰ and select need one. SEBA Class 10 Social Science Important Notes in Assamese Download PDF.

SEBA Class 10 Social Science Notes Chapter 10 ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰ

Also, you can read the NCERT book online in these sections Solutions by Expert Teachers as per Central Board of Secondary Education (CBSE) Book guidelines. SEBA Class 10 Social Science Study Notes in Assamese are part of All Subject Solutions. Here we have given SEBA Class 10 Social Science Study Material Assamese Medium for All Chapters, You can practice these here.

Chapter: 10

IMPORTANT NOTES

১. পাতনি (Introduction)

ভাৰত এখন গণতান্ত্ৰিক দেশ। ভাৰতৰ শাসন ব্যৱস্থা সংবিধানৰ আধাৰত পৰিচালিত হয়। ভাৰতীয় সংবিধানে দেশৰ শাসন ব্যৱস্থা, নাগৰিকৰ অধিকাৰ আৰু কৰ্তব্য, চৰকাৰৰ বিভিন্ন অংগ আৰু কেন্দ্ৰ তথা ৰাজ্য চৰকাৰৰ মাজৰ সম্পৰ্ক নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।

ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ মূল ভিত্তি হৈছে জনসাধাৰণৰ সাৰ্বভৌমত্ব। অৰ্থাৎ দেশৰ শাসন ক্ষমতাৰ প্ৰকৃত উৎস হৈছে ভাৰতৰ জনসাধাৰণ। জনসাধাৰণে নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে নিজৰ প্ৰতিনিধি নিৰ্বাচন কৰি চৰকাৰ গঠন কৰে।

ভাৰতীয় সংবিধান এখন লিখিত আৰু বিস্তৃত সংবিধান। ইয়াৰ জৰিয়তে ভাৰতক এখন সাৰ্বভৌম, সমাজবাদী, ধৰ্মনিৰপেক্ষ, গণতান্ত্ৰিক গণৰাজ্য হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে।

ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ মূল ভিত্তিসমূহ:

  • জনসাধাৰণৰ সাৰ্বভৌমত্ব।
  • সংবিধানৰ শাসন।
  • গণতান্ত্ৰিক নিৰ্বাচন ব্যৱস্থা।
  • নাগৰিকৰ অধিকাৰ আৰু স্বাধীনতা।
  • সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক সমতা।
  • ধৰ্মনিৰপেক্ষতা আৰু ন্যায়।

২. সংবিধানৰ আদৰ্শ (Ideals of the Constitution)

ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত দেশৰ মূল আদৰ্শসমূহ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই আদৰ্শসমূহে ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক, সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰে।

ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনা “আমি ভাৰতৰ জনসাধাৰণে” (We, the People of India) বাক্যাংশৰে আৰম্ভ হৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ভাৰতৰ সংবিধানৰ ক্ষমতাৰ মূল উৎস হৈছে দেশৰ জনসাধাৰণ।

সংবিধান প্ৰণয়নৰ ইতিহাস

ভাৰতীয় সংবিধান প্ৰস্তুত কৰাৰ বাবে এখন সংবিধান সভা গঠন কৰা হৈছিল। সংবিধান সভাৰ প্ৰথম বৈঠক ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। সংবিধান প্ৰস্তুত কৰাৰ কামত বিভিন্ন সমিতিয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।

গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্যসমূহ:

  • সংবিধান সভাৰ প্ৰথম বৈঠক: ৯ ডিচেম্বৰ, ১৯৪৬।
  • সংবিধান সভাৰ সভাপতি: ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ।
  • খচৰা প্ৰস্তুত সমিতি গঠন: ২৯ আগষ্ট, ১৯৪৭।
  • খচৰা প্ৰস্তুত সমিতিৰ সভাপতি: ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ।
  • সংবিধান গ্ৰহণ: ২৬ নৱেম্বৰ, ১৯৪৯।
  • সংবিধান কাৰ্যকৰী হোৱা তাৰিখ: ২৬ জানুৱাৰী, ১৯৫০।

খচৰা প্ৰস্তুত সমিতি (Drafting Committee)

ভাৰতীয় সংবিধানৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰাৰ বাবে ১৯৪৭ চনৰ ২৯ আগষ্টত খচৰা প্ৰস্তুত সমিতি গঠন কৰা হৈছিল। এই সমিতিৰ সভাপতি আছিল ড° ভীমৰাও ৰামজী আম্বেদকাৰ।

সমিতিৰ উল্লেখযোগ্য সদস্যসকল:

(i) ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ — সভাপতি।

(ii) এন. গোপালস্বামী আয়েংগাৰ।

(iii) আল্লাদি কৃষ্ণস্বামী আয়াৰ।

(iv) কে. এম. মুন্সী।

(v) ছৈয়দ মহম্মদ ছাদুল্লা।

(vi) এন. মাধৱ ৰাও।

(vii) ডি. পি. খৈতান।

সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত উল্লেখ কৰা মূল আদৰ্শসমূহ

ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত ভাৰতক পাঁচটা বিশেষ বৈশিষ্ট্যৰে পৰিচয় কৰোৱা হৈছে।

১. সাৰ্বভৌম (Sovereign):

সাৰ্বভৌম বুলিলে ভাৰত এখন সম্পূৰ্ণ স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰক বুজায়। ভাৰতৰ আভ্যন্তৰীণ আৰু বৈদেশিক নীতি নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ সম্পূৰ্ণ অধিকাৰ আছে। কোনো বিদেশী শক্তিৰ অধীনত ভাৰতৰ শাসন ব্যৱস্থা পৰিচালিত নহয়।

২. সমাজবাদী (Socialist):

সমাজবাদী আদৰ্শৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে সমাজত অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক সমতা প্ৰতিষ্ঠা কৰা। সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ লোকৰ কল্যাণ সাধন আৰু সম্পদৰ ন্যায়সংগত বিতৰণৰ ওপৰত ইয়াত গুৰুত্ব দিয়া হয়।

৩. ধৰ্মনিৰপেক্ষ (Secular):

ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ অৰ্থ হৈছে ৰাষ্ট্ৰৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট চৰকাৰী ধৰ্ম নাই। সকলো ধৰ্মৰ প্ৰতি ৰাষ্ট্ৰই সমান সন্মান আৰু নিৰপেক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰে। প্ৰতিজন নাগৰিকে নিজৰ পছন্দ অনুসৰি ধৰ্ম পালন কৰাৰ স্বাধীনতা লাভ কৰে।

৪. গণতান্ত্ৰিক (Democratic):

গণতন্ত্ৰ হৈছে জনসাধাৰণৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিৰ মাধ্যমেৰে পৰিচালিত শাসন ব্যৱস্থা। ইয়াত জনসাধাৰণে নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে নিজৰ প্ৰতিনিধি নিৰ্বাচন কৰে আৰু চৰকাৰ গঠনত অংশগ্ৰহণ কৰে।

৫. গণৰাজ্য (Republic):

গণৰাজ্য বুলিলে এনে শাসন ব্যৱস্থাক বুজায় য’ত ৰাষ্ট্ৰৰ মুৰব্বী বংশানুক্ৰমে ক্ষমতা লাভ নকৰে। ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচিত পদ্ধতিৰে নিৰ্বাচিত হয়।

প্ৰস্তাৱনাৰ মূল লক্ষ্যসমূহ

ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত নাগৰিকসকলৰ বাবে চাৰিটা প্ৰধান লক্ষ্য উল্লেখ কৰা হৈছে—

(i) ন্যায় (Justice): সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক ন্যায় প্ৰতিষ্ঠা কৰা।

(ii) স্বাধীনতা (Liberty): চিন্তা, মত প্ৰকাশ, বিশ্বাস, ধৰ্ম আৰু উপাসনাৰ স্বাধীনতা প্ৰদান কৰা।

(iii) সমতা (Equality): সকলো নাগৰিকৰ বাবে মৰ্যাদা আৰু সুযোগৰ সমতা নিশ্চিত কৰা।

(iv) ভ্ৰাতৃত্ব (Fraternity): সকলো নাগৰিকৰ মাজত ভাতৃত্ববোধ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঐক্যৰ মনোভাৱ গঢ়ি তোলা।

বিশেষ তথ্য: ১৯৭৬ চনৰ ৪২তম সংবিধান সংশোধনীৰ জৰিয়তে প্ৰস্তাৱনাত “সমাজবাদী”, “ধৰ্মনিৰপেক্ষ” আৰু “ৰাষ্ট্ৰৰ অখণ্ডতা” শব্দসমূহ সংযোজন কৰা হৈছিল।

১.২ ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য (Important Features of Indian Political System)

ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাত কিছুমান বিশেষ বৈশিষ্ট্য আছে। এই বৈশিষ্ট্যসমূহে ভাৰতৰ গণতান্ত্ৰিক আৰু যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় শাসন ব্যৱস্থাক পৰিচালনা কৰে।

১.২.১ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা (Federal System)

যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় শাসন ব্যৱস্থা হৈছে এনে এক শাসন ব্যৱস্থা য’ত শাসন ক্ষমতা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ মাজত সংবিধান অনুসৰি ভাগ কৰা থাকে।

ভাৰতত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ দুয়োখনেই নিজ নিজ ক্ষমতা অনুসৰি শাসন পৰিচালনা কৰে। সংবিধানে দুয়োখন চৰকাৰৰ ক্ষমতা আৰু দায়িত্ব নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।

যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ:

  • লিখিত সংবিধান।
  • সংবিধানৰ সৰ্বোচ্চতা।
  • কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ক্ষমতাৰ বিভাজন।
  • স্বাধীন ন্যায়পালিকা।
  • সংবিধানৰ ব্যাখ্যা কৰাৰ ক্ষমতা উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ আছে।
  • কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত সাংবিধানিক সম্পৰ্ক।

ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ বৈশিষ্ট্য

ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ কিছুমান বিশেষ বৈশিষ্ট্য আছে। ভাৰতত কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ক্ষমতা ভাগ কৰা হৈছে যদিও কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক তুলনামূলকভাৱে অধিক শক্তিশালী কৰা হৈছে।

ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাক বিভিন্ন সময়ত বিভিন্ন নামেৰে অভিহিত কৰা হৈছে। যেনে—

  • গৃহভূমিৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰ (Homeland of Federation): এক বৃহৎ ভূখণ্ড আৰু ঐতিহাসিক ঐক্যৰ ভিত্তিত গঢ়ি উঠা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ধাৰণা।
  • শিথিল যুক্তৰাষ্ট্ৰ (Loose Federation): কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাজ্যসমূহৰ মাজত তুলনামূলকভাৱে শিথিল সম্পৰ্ক থকা যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ধাৰণা।
  • অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় (Quasi-Federal): যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় আৰু এককেন্দ্ৰিক শাসন ব্যৱস্থাৰ বৈশিষ্ট্য একেলগে থকা ব্যৱস্থা।
  • বিশেষ বৈশিষ্ট্যযুক্ত যুক্তৰাষ্ট্ৰ (Peculiar Federation): ভাৰতৰ নিজস্ব ঐতিহাসিক আৰু ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিৰ বাবে গঢ়ি উঠা বিশেষ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা।
  • কেন্দ্ৰীভূত যুক্তৰাষ্ট্ৰ (Centralised Federation): যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা থকা সত্ত্বেও কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ক্ষমতা অধিক শক্তিশালী হোৱা ব্যৱস্থা।

ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাক “ৰূপত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় কিন্তু আত্মাত এককেন্দ্ৰিক” (Federal in Form but Unitary in Spirit) বুলিও কোৱা হয়।

ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ বিশেষ দিশসমূহ

  • ভাৰতত কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ মাজত ক্ষমতা বিভাজন কৰা হৈছে।
  • কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ক্ষমতা তুলনামূলকভাৱে অধিক।
  • জৰুৰীকালীন অৱস্থাত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি পায়।
  • ভাৰতত একক নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছে।
  • সংবিধানৰ সৰ্বোচ্চতা আৰু ন্যায়পালিকাৰ স্বাধীনতা বজাই ৰখা হৈছে।
  • কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত সহযোগিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।

একক নাগৰিকত্ব (Single Citizenship)

ভাৰতীয় সংবিধানে সমগ্ৰ দেশৰ বাবে একক নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। অৰ্থাৎ এজন ব্যক্তি ভাৰতৰ নাগৰিক, তেওঁ কোনো এখন ৰাজ্যৰ পৃথক নাগৰিক নহয়।

একক নাগৰিকত্বৰ গুৰুত্ব:

  • সমগ্ৰ দেশতে একেধৰণৰ নাগৰিকত্বৰ অধিকাৰ থাকে।
  • ৰাষ্ট্ৰীয় ঐক্য আৰু সংহতি শক্তিশালী হয়।
  • ৰাজ্যভিত্তিক নাগৰিকত্বৰ বিভাজন সৃষ্টি নহয়।

সহযোগিতামূলক যুক্তৰাষ্ট্ৰ (Cooperative Federalism)

সহযোগিতামূলক যুক্তৰাষ্ট্ৰ হৈছে এনে এক ব্যৱস্থা য’ত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰে পাৰস্পৰিক সহযোগিতাৰে দেশৰ উন্নয়নৰ বাবে কাম কৰে।

ইয়াৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ:

  • কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত সহযোগিতা।
  • উন্নয়নমূলক কামত যৌথ অংশগ্ৰহণ।
  • নীতি আৰু আঁচনি ৰূপায়ণত সমন্বয়।
  • দেশৰ সামগ্ৰিক উন্নয়নৰ বাবে একেলগে কাম কৰা।

১.৩ ভাৰতবৰ্ষৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰ (Parliamentary Democracy in India)

ভাৰতত সংসদীয় গণতান্ত্ৰিক শাসন ব্যৱস্থা প্ৰচলিত। এই ব্যৱস্থাত জনসাধাৰণে নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে সংসদৰ সদস্য নিৰ্বাচন কৰে। সংসদৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ চৰকাৰে দেশৰ শাসন পৰিচালনা কৰে।

ভাৰতৰ সংসদীয় শাসন ব্যৱস্থাৰ মূল বৈশিষ্ট্য হৈছে ৰাষ্ট্ৰপতি সাংবিধানিক মুৰব্বী আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ নেতৃত্বত মন্ত্ৰী পৰিষদ প্ৰকৃত কাৰ্যপালিকা হিচাপে কাম কৰে।

সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ

১. ৰাষ্ট্ৰপতি সাংবিধানিক মুৰব্বী: ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি দেশৰ সাংবিধানিক মুৰব্বী। তেওঁ সংবিধান অনুসৰি ৰাষ্ট্ৰৰ কাম-কাজ পৰিচালনাৰ আনুষ্ঠানিক দায়িত্ব পালন কৰে।

২. প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ নেতৃত্ব: প্ৰধানমন্ত্ৰী হৈছে চৰকাৰৰ প্ৰধান। তেওঁ মন্ত্ৰী পৰিষদৰ নেতৃত্ব দিয়ে আৰু চৰকাৰৰ নীতি তথা কাৰ্যসূচী নিৰ্ধাৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

৩. মন্ত্ৰী পৰিষদৰ দায়বদ্ধতা: মন্ত্ৰী পৰিষদ সামূহিকভাৱে লোকসভাৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ। লোকসভাৰ আস্থা হেৰুৱালে মন্ত্ৰী পৰিষদে পদত্যাগ কৰিব লাগে।

৪. সংসদৰ গুৰুত্ব: সংসদে আইন প্ৰণয়ন, চৰকাৰৰ কাম-কাজৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ আৰু জনসাধাৰণৰ সমস্যাসমূহ আলোচনা কৰাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব পালন কৰে।

৫. নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিৰ ভূমিকা: জনসাধাৰণে নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে নিজৰ প্ৰতিনিধি নিৰ্বাচন কৰে। এই প্ৰতিনিধিসকলে সংসদ আৰু বিধানসভাত জনসাধাৰণৰ সমস্যা আৰু মতামত দাঙি ধৰে।

ভাৰতীয় সংসদীয় ব্যৱস্থাৰ গুৰুত্ব

  • জনসাধাৰণৰ মতামত চৰকাৰৰ ওচৰত উপস্থাপন কৰে।
  • চৰকাৰক জনসাধাৰণৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ কৰি ৰাখে।
  • আইন প্ৰণয়নৰ গণতান্ত্ৰিক পদ্ধতি নিশ্চিত কৰে।
  • চৰকাৰৰ কাম-কাজৰ ওপৰত সংসদীয় নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপন কৰে।
  • জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তে গণতন্ত্ৰ শক্তিশালী কৰে।

NEW VIDEO CLASS

Subject Ka Complete Video Solution Dekhein

Step-by-step easy concept explanation aur full questions Answer ke liye watch karein ya app download karein:

Leave a Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Scroll to Top