Class 11 Economics Chapter 8 সূচকাংক

Class 11 Economics Chapter 8 সূচকাংক Question answer to each chapter is provided in the list so that you can easily browse throughout different chapter Assam Board HS Class 11 Economics Chapter 8 সূচকাংক and select needs one.

Join Telegram channel

Class 11 Economics Chapter 8 সূচকাংক

Also, you can read the SCERT book online in these sections Solutions by Expert Teachers as per SCERT (CBSE) Book guidelines. These solutions are part of SCERT All Subject Solutions. Here we have given Assam Board Class 11 Economics Chapter 8 সূচকাংক Solutions for All Subject, You can practice these here…

সূচকাংক

পাঠ: ৮

Part-A

চমু প্ৰশ্ন

১। সূচকাংক কি ?

উত্তৰ :- অৰ্থনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক ক্ষেত্ৰত সচৰাচৰ দুটা নির্দিষ্ট সময় বা ভৌগোলিক অৱস্থানৰ এটা সাপেক্ষে আনটোৰ ক্ষেত্ৰতটো ঘটা কোনো চলৰাশিৰ মানৰ গড় নিৰ্ধাৰণ কৰাকে সূচকাংক বোলা হয় ।

২। সূচকাংক কি কি ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয় ?

উত্তৰ :- i) সূচকাংকৰ সহায়ত আপেক্ষিক পৰিৱৰ্ত্তন নির্ণয় কৰা হয় : দুটা নির্দিষ্ট সময় বা দুখন নির্দিষ্ট ঠাইৰ এটা সাপেক্ষে আনটোৰ মূল্য, আয়, ঔদ্যোগিক উৎপাদন আদিৰ আপেক্ষিক পৰিবৰ্ত্তন সূচাংকৰ সহায়ত জোখা হয়। ইয়াৰ সহায়ত কোনো চলৰাশিৰ ঊর্ধমুখী নাইবা নিম্নমুখী প্রবণতা সম্পর্কে জানিব পাৰি ।

ii) সূচকাংকই অর্থনৈতিক চাপমানযন্ত্ৰ হিচাপে কাম কৰে : সূচকাংকৰ সহায়ত পাইকাৰী মূলা, খুচুৰা মূল্য, আমদানি ৰপ্তানি, ঔদ্যোগিক উৎপাদন কৃষি উৎপাদন, জাতীয় আয় আদি জানিব পাৰি ।

iii) সূচকাংকৰ সহায়ত উপযুক্ত সিদ্ধান্ত আৰু নীতি গ্রহণ কৰা হয়। ইয়াৰ বাবে অতীতৰ সূচকাংকৰ নীতি বিধি অধ্যয়ন কৰিবলগীয়া হয়। উদাহৰণস্বৰূপে ভৱিষ্যতে মজুৰি বঢ়াব লাগিবনে নালাগে, মৰগীয়া বানচ দিব লাগে নে নালাগে এনে সিদ্ধান্ত লবৰ বাবে সূচকাকে অধ্যয়ন কৰা প্রয়োজন ।

iv) মূল তথ্য সংকোচনৰ বাবে সুচকাকে অপৰিহাৰ্য সূচকাংকৰ সহায়ত সময়ৰ লগে লগে মজুৰিৰ কেনেধৰণৰ পৰিবৰ্ত্তন ঘটিছে সেই বিষয়ে জানিব পাৰি ।

৩। সূচকাংক কেই প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি ? 

উত্তৰ :- সূচকাংক তিনি প্ৰকাৰৰ ।

i) মূল্য সূচাংক মূল্য সূচকাংক :- সবাতোকৈ জনপ্ৰিয় সূচকাংক । ইয়াৰ সহায়ত দুটা সময়ৰ ব্যৱধানত সামগ্ৰীৰ মূলাৰ পৰিবৰ্ত্তন জোখা হয় ।

ii) পৰিমাণ সূচকাংক :- পৰিমাণ সূচকাংকই উৎপাদিত বা ভোগ কৰা সামগ্ৰীৰ পৰিমাণৰ পৰিবৰ্ত্তনৰ প্ৰতিফলন কৰে । যেনে- কৃষিজাত উৎপাদন সূচকাংক । 

iii) মুঠ মূল সূচকাংক :- মুঠ মূল্য সূচকাংকৰ সহায়ত মুঠ মূল্যৰ পৰিবৰ্তন জোখা হয় । যেনে- বিক্ৰী লাভৰ সূচক ।

৪। সূচকাংক গঠন কৰোতে বিচার্য বিষয় কি কি ? 

উত্তৰ :- সূচকাংক গঠনৰ বিচাৰ্য বিষয়সমূহ হ’ল ৷

i) উদ্দেশ্য :- কোনো সূচকাংক গঠন কৰিবলৈ লোৱাৰ আগতে তাৰ উদ্দেশ্য ঠিৰাং কৰি লোৱা উচিত । কাৰন উদ্দেশ‍্যৰ ওপৰতে সূচকাংক গঠনৰ বাবে সংগ্রহ কৰিব লগা তথ্যৰ প্ৰকৃতি আৰু অনান্য বহু বিষয় নিৰ্ভৰ কৰে ।

ii) সামগ্ৰী নিৰ্বাচন আৰু সিহঁতৰ সংখ্যা :- সূচকাংক গঠনৰ উদ্দেশ্য সুস্পষ্ট হ’লে সামগ্ৰী নিৰ্বাচনৰ কাম যথেষ্ট সহজ হয় । 

iii) তথ্য সংগ্রহ :- সামগ্রী নির্বাচনৰ পাছত সামগ্ৰীবোৰৰ মূল্য আৰু পৰিমাণ সংগ্রহ কৰিব লাগে । 

iv) ভিত্তিবর্ষ নির্বাচন :- ভিত্তি বৰ্ষ নিৰ্বাচনৰ ক্ষেত্ৰত তলৰ বিষয়কেইটা লক্ষ্য ৰাখিব লাগে-

(a) ভিত্তি বছৰ সুদুৰ অতীত হ’ব নালাগে ৷ 

(b) ভিত্তি বছৰটো স্বাভাবিক বছৰ হ’ব লাগে ।

(v) ভাৰ নিৰ্বাচন :- সূচকৰ দ্বাৰা চলকৰ মানৰ পৰিবৰ্ত্তনৰ প্ৰকৃত প্রতিফলন প্ৰকাশ কৰিবলৈ হ’লে কোনো সামগ্ৰীৰ ওপৰত সেই সামগ্ৰীৰ প্ৰকৃতভাৰ আৰোপন কৰি ল’ব লাগে । 

(vi) সূত্র নির্বাচন :- সূচকাংক গঠনৰ বাবে বহুতো সূত্র আছে। গতিকে উপযুক্ত সূত্ৰ নিৰ্বাচন কৰিহে সূচকাংক নিৰ্ণয় কৰিব লাগে ।

৫। মূল্য আপেক্ষিক কি ? কোনো এটা বস্তুৰ মূল্য আপেক্ষিক কেনেকৈ উলিওৱা হয় ? 

উত্তৰ :- কোনো এটা বস্তুৰ চলিত বছৰৰ মূল্য আৰু ভিত্তি বছৰৰ মূল্যব অনুপাতক শতকৰা হিচাপত প্ৰকাশ কৰিলে তাক মূল্য আপেক্ষিক আখ্যা দিয়া হয় । গতিকে মূল্য আপেক্ষিক = চলিত বছৰৰ মূল্য/ ভিত্তি বছৰৰ মূল্য x100

৬। উপভোক্তা ব্যয়সূচাংক কেনেকৈ গঠন কৰা হয় ? 

উত্তৰ :- উপভোক্তা ব্যয় সূচকাংক গঠন কৰিবৰ বাবে তলত উল্লেখ কৰাৰ দৰে আগবাঢ়িব লাগিব-

(i) মানুহৰ শ্ৰেণী আৰু ভৌগোলিক সীমা নিশ্চিতকৰন ৷ 

ii) পৰিয়ালৰ বাজেট অনুসন্ধান :- প্রথমতে আলোচ্য মানুহ শ্রেণী সুনিশ্চিত কৰি পিছত তেওঁলোকৰ মাজৰ পৰা এটা যাদৃচ্ছিক নির্বাচন কৰিব লাগে আৰু ব্যৱহাৰ সামগ্ৰীবোৰ ভাগ কৰি ল’ব লাগে ।

(iii) সামগ্ৰীৰ খুচুৰা মূল্য তালিকা সংগ্রহ :- অভিজ্ঞ কৰ্মীৰ সহায়ত স্থানীয় বজাৰ, চৰকাৰী দোকান, আদিৰ সামগ্রী ক্রয় কৰি তথ্য সংগ্রহ কৰিব লাগে ।

(iv) উপযুক্তভাৰ নিৰ্ধাৰণ ৷

(v) উপভোক্তা ব্যয় সূচকাংকসূত্র :- তথ্য সংগ্রহ কৰাৰ পিছত উপভোক্তাৰ ব্যায় সূচকাংক বা জীৱন নির্বাহ ব্যয় সূচকাংক গঠনৰ কাম আৰম্ভ হয় ।

৭। সূচকাংকৰ সীমাবদ্ধতা তলত আলোচনা কৰা হ’ল-

উত্তৰ :- i) সংখ্যাত্মক ৰূপত প্ৰকাশ কৰিব পৰা তথ্যৰ ক্ষেত্ৰতহে সূচকাংক ব্যৱহা কৰিব পাৰি,

ii) সূচকাংকই প্রকৃত ঘটনাক সম্যকভাৱে প্রতিনিধিত্ব কৰিব নোৱাৰে । 

iii) সূচকাংক তৈয়াৰ কৰাৰ বহুতো প্ৰণালী আছে বাবে সময়ত কোনটো কৰিম কোনটো নকৰিম যেন লাগে ।

iv) সূচকাংকত সামগ্ৰীৰ গুণ প্রকাশ নাপায় ।

৮। অভাৰযুক্ত দৰ সূচকৰ সূত্ৰসমূহ লিখা ।

উত্তৰ :- a) সমষ্টিগত পদ্ধতি :-

               ΣP₁

    P₀₁=…………×100

               ΣP₀

b) আপেক্ষিক গড় পদ্ধতি :-

             P₁

          Σ[…….×100]

              P₀

P₀₁=………………… x 100

              N

৯। সমষ্টিগট পদ্ধতিৰ দ্বাৰা সূচকাংক নিৰ্ণয়ৰ সূত্ৰ সমূহ লিখা । 

উত্তৰ :- সমষ্টিগত পদ্ধতিৰ দ্বাৰা সূচকাংক নিৰ্ণয়ৰ সূত্ৰ সমূহ সামৰি লয়-

a) Laspeyer’s সূচকাংক :-

             Σp₁q₁

    P₀₁ = ………… x100

               Σp₀q₀

b) Paasche’s সূচকাংক :-

               Σp₁q₁

    P₀₁= ………… x100

                Σp₀q₁

c) Dorbish-Bowley’s সূচকাংক:-

Laspeyer’s+Paasche’s

:- P₀₁= ……………………………..x100

            2

d) Fisher’sসূচকাংক :-

P₀₁= √ Laspeyer’s+Paasche’sx100

e) Marshall-Edgeworth’s 

                         Σp₁q₀+Σp₁q₁

সূচকাংক : P₀₁= ………………….. x100

                          Σp₀q₀+Σp₀q₁

১০৷ ভাৰিত বা ভাৰযুক্ত মূল্য আপেক্ষিক গড় সূচকাংকৰ সূত্ৰ লিখা । 

উত্তৰ :- সূত্ৰ সমূহ হ’ল-

                                                   

            ΣPV                           

  P₀₁= ………..                        

             Σv                             

             ΣPW                                      

  P₀₁= ………..                

              ΣW

           Σ 1W

 P₀₁= ………..                

            ΣW

                                                      

 য’ত

          P₁

  P = ……. x 100

          P₀

V = P₀q₀

W=% বস্তুগত ভাৰ

I =গ্রুপ সূচক

১১। 1980 আৰু 2005 চনৰ ভিতৰত এটা উদ্যোগ কেন্দ্ৰৰ কৰ্মীসকলে বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ বাবে কৰা মাহিলি জনমূৰি ব্যয় তলত দিয়া হ’ল । এই সামগ্ৰীসমূহৰ ভাৰ ক্ৰমে 75, 10, 5, 6 আৰু 41 1980 ক ভিত্তি হিচাপে লৈ 2005 চনৰ বাবে জীৱন নিৰ্বাহৰ ভাৰিত সূচকাংক এটা উলিওৱা।

সামগ্ৰী1980 চনৰ দাম2005 চনৰ দাম
খাদ্য100200
বস্ত্ৰ2025
ইন্ধন আৰু পোহৰ1520
ঘৰ ভাড়া3040
অন্যান্য3565

উত্তৰ :- গণনাৰ বাবে তলৰ তালিকাখন প্রস্তুত কৰা হ’ল-

সামগ্ৰীদাম 1980দাম 2005WPPW
খাদ্য1002007520015000
বস্ত্ৰ2025101251250
ইন্ধন আৰু পোহৰ15205133.3667
ঘৰ ভাড়া30406133.3800
অন্যান্য35654185.7742.8
100ΣPW = 18459.8

              ΣPW    

∴ P₀₁=……………

              ΣW        

      78459.8

=……………….. = 184.6

      100

১২। CPI হৈছে 400। এজন লোকৰ দৰমহা ভিত্তি বছৰত বছৰি 4000 টকা আৰু চলিত বছৰত বছৰি 6000 টকা ৷ ভিত্তি বছৰৰ দৰে একে জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ড বৰ্তাই ৰাখিবলৈ হ’লে চলিত বছৰৰ দৰমহা কিমান বৃদ্ধি কৰিব লাগিব ?

উত্তৰ :- চলিত মজুৰি হ’ব–

চলিত সূচক

…………………× ভিত্তি বছৰৰ দৰমহা

ভিত্তি সূচক

400

=………×4000

100 

= Rs.16000.

Sl. No.সূচী-পত্ৰ
PART-A
Chapter 1পাতনি
Chapter 2তথ্য সংগ্রহ
Chapter 3 তথ্য সংকলন
Chapter 4তথ্যৰ উপস্থাপন
Chapter 5কেন্দ্ৰীয় প্ৰবৃত্তিৰ মাপ
Chapter 6বিচ্যুতি বা প্ৰসাৰৰ মাপ
Chapter 7সহসম্বন্ধ
Chapter 8সূচকাংক
Chapter 9পৰিসাংখ্যিক আহিলাৰ ব্যৱহাৰ
PART-B
Chapter 1প্রাক্ স্বাধীনতা কালৰ ভাৰতীয় অর্থব্যৱস্থা
Chapter 2ভাৰতীয় অৰ্থব্যৱস্থা (1950 – 1990)
Chapter 3উদাৰীকৰণ ব্যক্তিগতকৰণ আৰু গোলকীকৰণ
Chapter 4দৰিদ্ৰতা
Chapter 5ভাৰতত মানৱ মূলধন গঠন
Chapter 6গ্রাম্য উন্নয়ন
Chapter 7নিয়োগ :- বৃদ্ধি, অনানুষ্ঠানিকীকৰণ আৰু অন্যান্য বিষয়
Chapter 8আন্ত: গাঁথনি
Chapter 9পৰিবেশ আৰু বহনক্ষম উন্নয়ন
Chapter 10ভাৰতবৰ্ষত আৰু ইয়াৰ প্রতিবেশী দেশসমূহৰ উন্নয়নৰ তুলনামূলক অভিজ্ঞতা

১৩। এখন মহানগৰৰ মধ্যবিত্ত পৰিয়ালৰ বাজেট অনুসন্ধানত তলত দিয়া তথ্যসমূহ পোৱা গৈছে :-

বিভিন্ন বিষয়ত ব্যয়খাদ্য 35%ইন্ধন10%বস্ত্ৰ20%ঘৰভাড়া15%অন্যান্য20%
2004 চনত দাম (টকাত)1500250750300400
1995 চনত দাম (টকাত)1400200500200250

1995 চনৰ তুলনাত 2004 চনৰ জীৱন ধাৰণৰ ব্যয় সূচকাংক কি ?

উত্তৰ :-

সামগ্ৰীদাম 1995দাম 2004%WPPW
খাদ্য1400150035107.143750
ইন্ধন200250101251250
বস্ত্র500700201503000
ঘৰভাড়া200300151502250
অন্যান্য250400201603200
ΣW= 100ΣWP = 13450

              Σpw    

∴ PO₁ =………..

               Σw    

    1450

=…..…………= 134.5

      100

১৪৷ সামগ্ৰীসমূহৰ আপেক্ষিক গুৰুত্বৰ হিচাপ ৰখা সূচকাংক হৈছে-

(i) ভাৰিত বা ভাৰযুক্ত সূচকাংক৷ 

(ii) সৰল সমষ্টিগত সূচকাংক৷

(iii) সৰল আপেক্ষিকৰ গড় সুচকাংক৷

উত্তৰ :- (i) ভাৰিত বা ভাৰযুক্ত সূচকাংক৷

১৫৷ বেছিভাগ ভাৰিত (ভাৰযুক্ত) সূচকাংকত, ভাৰসমূহ-

(i) ভিত্তি বছৰৰ৷

(ii) চলিত বছৰৰ৷

(iii) ভিত্তি বছৰ আৰু চলিত বছৰ, উভয়ৰে৷ 

উত্তৰ :- (iii) ভিত্তি বছৰ আৰু চলিত বছৰ, উভয়ৰে৷

১৬। কম ভাৰযুক্ত এটা সামগ্ৰীৰ দামৰ পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ সূচকাংকটোৰ ওপৰত-

(i) কম হ’ব৷

(ii) বেছি হ’ব৷

(iii) অনিশ্চিত৷

উত্তৰ :- (i) কম হ’ব৷

১৭৷ গ্রাহক মূল্য সূচকাংকই পৰিৱৰ্তন জোখে-

(i) খুচুৰা দামৰ৷

(ii) পাইকাৰী দামৰ৷

(iii) উৎপাদনকাৰীৰ দামৰ৷

উত্তৰ :- (i) খুচুৰা দামৰ৷

১৮। ঔদ্যোগিক কৰ্মীৰ গ্ৰাহক মূল্য সূচকাংকত সৰ্বাধিক ভাৰপ্ৰাপ্ত সামগ্ৰীবিধ হৈছে-

(i) খাদ্য৷

(ii) গৃহ৷

(iii) বস্ত্র৷

উত্তৰ :- (i) খাদ্য৷

১৯৷ সাধাৰণতে মুদ্রাস্ফীতি জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়- 

(i) পাইকাৰী মূল্য সূচকাংক৷

(ii) গ্রাহক মূল্য সূচকাংক৷

(iii) উৎপাদনকাৰীৰ মূল্য সূচকাংক৷

উত্তৰ :- (ii) গ্রাহক মূল্য সূচকাংক৷

Leave a Reply

error: Content is protected !!
Scroll to Top
Scroll to Top
adplus-dvertising